مقاله پژوهشی زبان عرفانی
کشف‏الحقایق عزیزالدین نسفی؛ نقش‏دهی به تمثیل، تشبیه و تشبیهات تمثیلی

پروین رضائی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 1-18

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.129982.1635

چکیده
  بیان مسئلهتمثیل و تشبیه در زبان عرفان و متون منظوم و منثور عرفانی نقش مهمی ایفا می‌کنند. شاعران و نویسندگان حوزۀ ادبیات عرفانی از کارکرد تشبیه و تمثیل برای ساده‌سازی مفاهیم عرفانی پیچیده و مهم استفادۀ فراوان کرده‌اند؛ پرسش اصلی پژوهش این است که تمثیل و تشبیه در اندیشه و زبان کتاب کشف‌الحقایق نسفی چه کارکردهایی دارد و این تشبیه ...  بیشتر

مقاله پژوهشی مبانی عرفان و تصوف
رویکرد عرفانی مولوی به‎ ‎حدیث لیلةالتعریس و بازتاب آن در منابع اسلامی

رضا شجری؛ الهام عربشاهی کاشی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 19-38

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.127720.1593

چکیده
  روایت «لیلة‏التعریس» در شمار قصه‏های مشهوری است که در طول تاریخ اسلام، شهرت بسیاری داشته و در بیشتر منابع و متون اسلامی ذکر شده است؛ همچنین در شعر شاعران بزرگ ادب فارسی مانند مولوی نیز راه یافته است. البته با توجه به اختلافات نقل راویان در اصل داستان و همچنین مسائلی مانند عصمت و نبودِ سهو یا خطای پیامبر (ص) و مواردی مانند جعل ...  بیشتر

مقاله پژوهشی نسخه پژوهی و تصحیح متن
بررسی فرایند نسب‌سازی شیخ صفی‌الدین اردبیلی از نسخة ابن‌بزاز تا دست‌کاری‌های طریقتی و سلطنتی‎ ‎و بازتاب آن در منابع صفوی

محمود فتوحی رودمعجنی؛ علی صادقی حسن آبادی؛ سید علی اصغر میرباقری فرد

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 39-64

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.127194.1573

چکیده
  مسئلة سیادت شیخ صفی‌الدین اردبیلی، جدّ صفویان، از مسائل پرمجادله در تاریخ صفویان است. مهم‌ترین سند برای شناخت نسب‌نامة صفویان کتاب صفوةالصفا است که ابن‌بزاز اردبیلی (تألیف 759 ق.) در ترجمة احوال، سخنان و کرامات شیخ صفی‌الدین نوشته و از همان آغاز دستخوش دخل ‌و تصرفات بسیاری شده است؛ ازاین‌رو نگارندگان برای حل مناقشات دربارة سیادت ...  بیشتر

مقاله پژوهشی مطالعات بین‌رشته‌ای، میان‌رشته‌ای و فرارشته‌ای
شطح سبحانیِ بایزید در ترازوی نقد صوفیان ‏(بررسی تاریخی شطح سبحانیِ بایزید و آرای شمس در این باره)‏

منیره فرضی شوب؛ سعید مهری

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 65-80

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.125237.1531

چکیده
  شطح و شطح‌گویی یکی از عناصر انکارناپذیر در تصوف اسلامی است. خراسانیان از هواداران شطح بوده‌اند و بیشترین شطح‌ها نیز از صوفیانِ خراسان روایت شده ‌است. بایزید بسطامی که پیشوای خراسانیان است، شطح‌های بسیاری بر زبان رانده است؛ یکی از مهم‌ترین آنها «سبحانی سبحانی ماأعظم شأنی» است. به این شطح در محافل صوفیانه بسیار توجه شد و مخالفان ...  بیشتر

مقاله پژوهشی مبانی عرفان و تصوف
جبر و اختیار از منظر عرفان و کلام

علی سلمانی؛ تقی پورنامداریان

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 81-98

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2020.123918.1505

چکیده
  جبر و اختیار همواره از مسائل مهم و بحث‌انگیز عقیدتی مسلمانان بوده و ازنظر تاریخی، اختلافات و داوری‌های متنوعی را در میان اندیشمندان کلام و فلسفه و عرفان دامن زده است. نظریة کلامی معتزله و اشاعره دربارة این موضوع، با مسلّم‌‌دانستن مسئلة دوگانگی میان انسان مکلَّف و حقّ مطرح می‌شود؛ البته کوشش هریک سرانجام، به پاسخی متفاوت به مسئلة ...  بیشتر

مقاله پژوهشی زبان عرفانی
واگرایی سنّت و مدرنیته در شعر عرفانی ـ عاشورایی قاجار ‏‏(با تکیه بر گنجینة‌‌الأسرار عمّان سامانی)‏

رمضان سورتیجی؛ حسین منصوریان سرخگریه؛ رقیه رضایی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 99-118

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.126348.1555

چکیده
  شهرت و عظمت واقعۀ عاشورا ابعاد وسیع و بی‌نظیری داشت و به همین سبب از دیدگاه ذوقی و شهودیِ عرفان به‌دور نماند. پژوهشگران، از بین همة ادوار گوناگون تاریخی، به دورۀ قاجار ازنظر عرفان و تصوّف در شعر آیینیِ تشیّع (شعر عاشورا) کمتر توجه داشته‌اند. در این دوران تاریخی با ورود مظاهر مدرنیته به ایران، در همة ابعاد و جوانب سیاسی، اقتصادی و... ...  بیشتر

مقاله پژوهشی مطالعات تطبیقی عرفانی
بررسی تطبیقی آرای مولوی و ابن‌عربی در باب احوال مشاهده و یقین

رقیه شفق کلوانق؛ رامین محرمی؛ شکراله پورالخاص؛ عسگر صلاحی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 119-136

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.127372.1580

چکیده
  «مشاهده و یقین» از احوال عرفانی است. عارفان، شهودِ تجلی ‌ذات را مشاهده، و طمأنینة دل بر حقیقت اشیاء را، بدون هیچ شک و ظنی، یقین می‌نامند. نگارندگان در این پژوهش، به بررسی نوعِ تلقی ابن‌عربی و مولانا از احوال عرفانیِ مشاهده و یقین پرداخته‌اند؛ نیز اندیشه‌ها، باورها و تجربه‌های مشترک و متفاوتِ این دو اندیشمندِ حوزة تصوف و عرفان ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
دلایل شمس تبریزی ستیزیِ قونویان و درنگی بر فرجام کار وی

مجاهد غلامی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 137-154

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.127951.1598

چکیده
  متأسفانه با وجود رخدادهای شگرف در زندگانی شمس تبریزی (ف. پس از 645 ق.)، بخش‌های ناشناختة بسیاری، به‌ویژه در ماه‌های اقامت در قونیه، در زندگی او وجود دارد. مقالة پیش رو با هدف روشن‌کردن زوایای تاریک‌ماندة زندگی شمس تبریزی و نشان‌دادن درستی و نادرستی اطلاعات و روایت‌های در پیوند با سرنوشت اوست. این پژوهش به‌شیوة توصیفی ـ تحلیلی و بر ...  بیشتر

مقاله پژوهشی تاریخ عرفان و تصوف
شیوة شکل‏گیری اصول یازده‏گانة سلسلۀ نقشبندیه در متون بازمانده از بزرگان این طریقت از آغاز تا رشحات عین الحیات

مریم حسینی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 155-174

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.129046.1621

چکیده
  در بیشتر متون عرفانی به پیروی از گفتۀ فخرالدین علی صفی در کتاب رشحات عین الحیات، از مهم‏ترین منابع نخستین طریقت نقشبندی، چنین آمده است که هشت اصل نخست این طریقت از خواجه عبدالخالق غجدوانی، سرسلسلة طریق خواجگان است و بهاء‏الدین نقشبند سه اصل «وقوف عددی» و «وقوف زمانی» و «وقوف قلبی» را به آن افزوده است؛ آن هشت اصل ...  بیشتر

مقاله پژوهشی
بررسی درستی انتساب بحر المحبة فی اسرار المودة فی اسرار المودة ‏به ابوالفتوح احمد یا ابوحامد محمد غزالی

محبوبه شمشیرگرها

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 175-194

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.127428.1584

چکیده
  بحر المحبة فی اسرار المودّة ازجمله تفسیرهای صوفیانه به زبان عربی است که در آن، سورۀ یوسف همراه با برخی نکته‌ها، اشارات،‌ سخنان و حکایت‌های عرفانی، در ساختار و نثری ساده،‌ ادبی و دلنشین تفسیر شده است. تاکنون به این اثر، با وجود اهمیت در تاریخ تفسیرهای عرفانی سورة یوسف، چنانکه باید توجه نشده است؛‌ به‌گونه‌ای که تاکنون تصحیحی انتقادی ...  بیشتر

مقاله پژوهشی مطالعات بین‌رشته‌ای، میان‌رشته‌ای و فرارشته‌ای
تحلیل روان‏شناختی مثنوی معنوی براساس رویکرد پذیرش و تعهد

الهام زمانی؛ رامین محرمی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 195-214

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.126847.1565

چکیده
  مثنوی معنوی سرشار از مفاهیم و تفکرات روان‏شناختی است که بیان‏کنندۀ تفکر و دقت مولوی در روح و روان انسان است. این پژوهش به روش تحلیلی ـ تطبیقی به بررسی مثنوی از دیدگاه اصل اول (پذیرش) در رویکرد روان‏شناختی درمان پذیرش و تعهد پرداخته است. مولوی و نظریة روان‏شناختی پذیرش و تعهد (اکت) هر دو بر آن‏اند که رویارویی با رنج‏ها در زندگی، ...  بیشتر

مقاله پژوهشی مبانی عرفان و تصوف
واکاوی ذات زبان و نسبت آن با حقیقت در افق هستی‌شناسانۀ مولانا و هیدگر

ابراهیم رضایی؛ الهام السادات کریمی دورکی

دوره 15، شماره 1 ، شهریور 1400، صفحه 215-230

http://dx.doi.org/10.22108/jpll.2021.128831.1615

چکیده
  مهم‌ترین دیدگاه مولانا درباب زبان، حکایتگری و گشودگی و رابطۀ آن با حقیقت است. مولوی زبان را فقط ابزاری برای تفیهم و تفاهم نمی‌داند؛ بلکه ذات و حقیقت آدمی را زبان می‌داند. از نظر او، زبان دارای ویژگی انکشاف و استتار حقیقت است. ازسوی دیگر، هیدگر نیز بر این باور است که «زبان سخن می‌گوید» و انسان زبانی است؛ از همه مهم‌تر «زبان ...  بیشتر