نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه صفهان، اصفهان، ایران

3 گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه اصفهان

چکیده

دیباچه منظومه های غنایی همواره فضایی برای بیان اعتقادات و دیدگاه‌های شاعران است که پیش از ورود به داستان با طرح پاره‌ای مسائل کلامی در تبیین اندیشه‌های خویش می‌کوشند. یکی از این شاعران امیرخسرو دهلوی است که در منظومه‌های خویش به پرورش مفاهیم کلامی می‌پردازد. در این مقاله به بررسی پرورش مفاهیم کلامی از طریق آیات و روایات در دیباچه مثنوی‌های امیرخسرو دهلوی پرداخته‌ایم. نوع پژوهش، تحلیلی-توصیفی و روش آن کتابخانه‌ای است. پس از بررسی دیباچه‌ها از منظر کلامی، به این نتیجه رسیده‌ایم که امیرخسرو دهلوی در اکثر ابیاتی که متصضمّن مفاهیم کلامی است، به آیاتی از قرآن کریم و یا احادیثی از ائمۀ معصوم چه به صورت مستقیم و چه به روش غیرمستقیم و ضمنی استناد کرده و از این طریق به دنبال وصول به دو هدف بوده است؛ یکی اینکه سعی در پرورش مفاهیم کلامی از طریق استناد به آیات و روایات داشته تا عقایدش را از این طریق برای مخاطبانش باورپذیر کند و از سوی دیگر، در پی ادای احترام به قرآن کریم و احادیث ائمۀ معصوم بوده است. از میان سه منظومۀ مورد بررسی، مفاهیم کلامی در دیباچۀ منظومۀ هشت بهشت بیش از دو منظومۀ دیگر است و شاعر در دیباچۀ این منظومه مفاهیم متنوّع و متعدّدی از علم کلام را مورد بحث قرار داده است. اکثر مفاهیم کلامی به کار رفته در دیباچۀ این سه منظومه، مفاهیمی است که قبل از دهلوی در منظومه‌های دیگر شاعران نیز تکرار شده است، لیکن از نظر توجه به آیات و احادیث و روایاتی که به منظور مستندسازی و پرورش مفاهیم کلامی به کار رفته باشد، دهلوی یکی از شاعران برجسته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

پرورش مفاهیم کلامی در دیباچه مثنوی‌های امیرخسرو دهلوی

نویسندگان [English]

  • zohre najafi 1
  • Parvane Sayyedi 2
  • jenan Izadi 3

1 Department of Persian language and literature, faculty of literature and humanities, university of Isfahan,Isfahan, Iran.

2 Department of persian language and literature . faculty of literature and humanities. university of Isfahan. Isfahan. Iran

3 university of Isfahan

چکیده [English]

In this paper, we have investigated the fostering of theological concepts through verses and narrations in the preface of Amir Khusrau Dehlavi's Masnavi. The research type is analytical-descriptive and its method is library. After investigating the prefaces from a theological point of view, we have come to the conclusion that Amir Khusrau Dehlavi has quoted verses from the Holy Quran or hadiths of the infallible Imams, either directly or indirectly and implicitly, in most of the verses that contain theological concepts. Thus, he sought to achieve two goals: One is that he attempted to foster theological concepts by quoting verses and hadiths in order to make his beliefs believable to his audience, and on the other hand, he sought to pay tribute to the Holy Quran and the hadiths of the infallible Imams. Among the three poems investigated, theological concepts in the preface of the poem Hasht Behesht are more than the other two poems, and in the preface of this poem, the poet has discussed diverse and various concepts of theology. Most of the theological concepts used in the preface of these three poems are concepts that have been repeated in other poets' poems before Dehlavi, however, Dehlavi is one of the prominent poets in terms of verses, hadiths and narrations that have been used to document and foster theological concepts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Amir Khusrau Dehlavi
  • Preface
  • Theology
  • Verses and Hadiths
  • Fostering of Concepts