انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250219Shiism and Shiite Tendencies among the Mystics of Shiraz from the 7th to 9th Centuriesتشیع و گرایشهای شیعی در بین عارفان شیرازِ سدههای هفتم تا نهم1382920810.22108/jpll.2025.143191.1866FAمحمد هادیخالق زادهدانشیار زبان و ادبیات فارسی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایرانمهدیفاموریاستادیار زبان و ادبیات فارسی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایرانJournal Article20241027 Examining and assessing the presence and manifestation of various religious and intellectual schools is essential for historical research in any era. The influential religion of Shiism is no exception to this rule. Moreover, Shiraz and Fars were major centers of Iranian and Islamic culture from the 7th to the 9th centuries. Therefore, the necessity of exploring Shiism and its tendencies, particularly its esoteric aspects, in this region is evident; however, there has yet to be a comprehensive work addressing this topic. In this study, the authors aim to investigate some facets of this subject through library research and categorical analysis. In this context, we introduce the Shiite aspects of the thoughts of 33 prominent figures. It can be said that Shiism in this region had "presence" in the 7th century, "relative power" in the 8th century, and "dominant power" in the 9th century. The main current of Shiism during these periods was "esoteric Shiism", with its most important supporters being Sufis and mystics. The so-called "extreme Shiism" was also present during this period. Attention to Shiite rituals such as the mourning for Imam Hussein (PBUH) from the 7th century until the formal recognition of Shiite jurisprudence alongside the four Sunni schools in the 9th century is also a notable aspect of the growth of Shiism during this period.بررسی و سنجشِ حضور و نمودِ مذاهب و دبستانهایِ گوناگونِ فکری، از بایستههای پژوهشهای تاریخی در هر عهد و روزگار است. مذهب اثرگذار تشیع نیز از شمول این قاعده مستثنا نیست. از دیگر سو، شیراز و فارس در سدههای هفتم تا نهم، از مراکز اصلی فرهنگ ایرانی و اسلامی بودهاند. بدینترتیب، ضرورت کاوش دربارۀ تشیع و گرایشهای شیعی، بهویژه از نوعِ باطنیِ آن، در این سرزمین آشکار است؛ لیکن تاکنون اثری که نگاهی فراگیر به این موضوع داشته باشد، نگاشته نشده است. در این گفتار، با کاوش کتابخانهای و تحلیل مقولهای، ضمن معرفی جوانب شیعی اندیشۀ 33 چهرة ادبی و فرهنگی، برخی از وجوه این موضوع نیز بررسی شده است. میتوان گفت تشیع در این دیار، در سدۀ هفتم، «حضور»؛ در سدۀ هشتم، «قدرتی نسبی» و در سدۀ نهم، «قدرتی غالب» دارد. جریان اصلی تشیع در این ادوار، «تشیعِ باطنی» است و مهمترین حامیان آن، صوفیان و متصوفاناند. تشیعِ غالینامیده نیز در این دوره حضور دارد. توجه به آیینهای شیعی مانند تعزیۀ امام حسین<sup>(ع) </sup>از قرن هفتم تا رسمیتیافتن فقه شیعی در کنار چهار مذهب فقهی اهل سنت در قرن نهم نیز از سویههای دیدنی رشد تشیع در مقطع مدّ نظر است. https://jpll.ui.ac.ir/article_29208_a0ae80bce1f988d4071b928c41729863.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250219Analysis of Poetic Techniques in Ashura Literature and Rituals: An Intermediary Between Pure Reporting and Distortion (A Case Study of Mohtasham Kashani’s Composition)تحلیل بوطیقایی ادبیات و آیینهای عاشورایی (میانه گزارش و تحریف) مطالعه موردی ترکیببند محتشم کاشانی39562921510.22108/jpll.2025.141728.1848FAحسینعلیقبادیاستاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایرانJournal Article20240722This research aims to explain that the artistic capacity in literature and some ritual manifestations formed around Ashura is a reflection of the nature of this great uprising. In terms of literary genre, recounting this amazing movement has turned it into an "epic". The reason for this is primarily the greatness of the event in terms of the emergence of an unbreakable and holy will in a very unequal war. It can also be attributed to the spiritual depth of this movement, from beginning to end, from its backgrounds to its social and cultural impacts, turning into cultural representation and manifestations in everyday life and folk literature. Therefore, practically from the perspective of literary genres, an epic capacity has been given to this great movement. Therefore, in the process of entering the artistic field of the epic, special literary elements have found their way into it. This study seeks to introduce a middle ground between the "mere report" of Ashura and the exaggerated distortions that have been added to it. This intermediate boundary can only be literary and, from a literary, philosophical, and artistic perspective, is suitable for this extraordinary event. The research method is descriptive-analytical and is based on the theoretical framework of Aristotle’s poetics. This research, while confirming the artistic and literary approaches to Ashura, scrutinizes extreme exaggerations and distortions as well as non-aesthetic reports of Ashura. Furthermore, this research reconceptualizes these distinctions by analyzing the literary elements of the most famous Ashura Persian writings, Mohtasham Kashani's poem.این پژوهش درصدد تبیین این مسئله است که ظرفیت بوطیقایی موجود در ادبیات و برخی نمودهای آیینی شکلگرفته پیرامون نهضت عظیم عاشورا، امری مرتبط با ماهیت این قیام بزرگ است. بازآفرینی این جنبش شگفت در عرصۀ بیان، آن را عملاً از حیث تحلیل «ژانری ادبی» به «حماسه» تبدیل کرده است. برخی از دلایلی که میتوان دراینباره برشمرد، عبارتاند از: <strong>1. عظمت و سترگی حادثه</strong> ازنظر ظهور ارادهای خللناپذیر و مقدّس در نبردی بسیار نابرابر؛ 2. <strong>عمق معنوی این نهضت</strong> از آغاز تا پایان؛ از مقدمات تا امواج اجتماعی، فرهنگی و تبدیلشدن به نمودها و مظاهری انسانشناسانه در ادبیات عمومی و شفاهی اقشار گوناگون مردم. بنابراین، عملاً از منظر ژانرشناسی ادبی در عرصۀ نوشتارها و گفتارها، ظرفیتی حماسی (epic) به این حرکت پرعظمت بخشیده شده است؛ ازاینرو، طبعاً در فرایند ورود به ساحت هنری حماسه، عناصر بوطیقایی ویژه در آن راه یافته است. این جستار میخواهد حد واسط میان «گزارش صرف» از عاشورا و تحریفهای اغراقآمیخته از آن را بشناساند. این حد واسط فقط میتواند ادبیات باشد و از زاویۀ نگاه ادبی، بوطیقایی و هنری، متناسب با این واقعۀ خارقالعاده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و بر پایۀ چهارچوب نظری محاکات و بوطیقایی ارسطو بنا شده است. اجمالاً، نتیجۀ تحقیق ضمن تأیید ضرورت به رسمیت شناختن این نگاه نسبت به ادبیات و آیینهای عاشورا، هم غلوّهای افراطی و تحریف و هم گزارشگری معمولی غیرادبی مرتبط با عاشورا را نقد میکند و در ادامه با تبیین عناصر بوطیقایی، ازطریق تجزیه و تحلیل مشهورترین شعر عاشورایی فارسی، یعنی ترکیببند محتشم کاشانی، این مرزها را بازشناسی میکند.https://jpll.ui.ac.ir/article_29215_08c8153e7240107226d0951b02d78f56.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250421Review and Analysis of the Mystical Path of Sheikh Amin al-Din Balyaniبررسی و تحلیل مشرب عرفانی شیخ امینالدّین بَلیانی57852939210.22108/jpll.2025.141298.1832FAسید علی اصغرمیرباقری فرداستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان.امیر حسینکوهستانیدانشآموختة دکتری ادبیات عرفانی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20240426Amin al-Din Muhammad Ibn Zain al-Din Ali Balyani Kazerooni, known as Amin Balyani, one of the mystics of the 8th century and the founder of one of the most reliable mystical methods in Fars, attracted great personalities such as Hafez and Khajoo Kermani. Despite the special position and importance of Amin al-Din in the history of Sufism, no systematic research has been done on his mystical path. In this descriptive-analytical research, an attempt was made to answer questions about the origin of the behavior, the name, number, and order of stations (<em>maqamat</em>) between the origin and destination, the importance of the stations, the ability to acquire gifts from each station, and the manners of acquiring them. Some of the mystical indicators of this mystic should be explained in the form of a methodical model. After referring to the reliable sources, some of the findings of this research are as follows: Amin al-Din was one of the followers of the first mystical tradition, and his disciples' conduct started from the level of attraction or awakening and the conditions related to it, then understanding other paths to perfection, which is the highest level of knowledge. Amin al-Din's method categorized mystical states into positions, each requiring understanding. His connections with Malamatiyah and Christians helped establish the pillars of his mystical path. The moral decline of Sufis and hypocrisy led to a focus on sincerity among Sufis.امینالدّین محمد بن زینالدّین علی بلیانی کازرونی معروف به امین بلیانی، از عارفان قرن هشتم و بنیانگذار یکی از معتبرترین طریقههای عرفانی در فارس، شخصیتهای بزرگی همچون حافظ و خواجوی کرمانی را مجذوب خود کرد. باوجود جایگاه و اهمیت خاص امینالدین در تاریخ تصوف تاکنون تحقیق روشمندی در باب مشرب عرفانی او به انجام نرسیده است. در این پژوهش که به روش توصیفی-تحلیلی به انجام رسیده کوشش شده است ازطریق پاسخ به پرسشهایی در باب مبدأ سلوک، نام، شمار و ترتیب منازل میان مبدأ و مقصد، میزان اهمیت منازل، تواناییهای کسب مواهب هر منزل و آداب کسب آنها که در قالب الگویی روشمند قرار دارد، برخی شاخصهای مشرب عرفانی این عارف تبیین شود. پس از رجوع به منابع موثق، برخی از یافتههای این پژوهش بدین قرار است: امینالدین از پیروان سنت اول عرفانی بوده و سلوک او و مریدانش از منزل جذبه یا یقظه آغاز شده و پس از درک منازلی دیگر به کمال یعنی بالاترین مرتبة معرفت منتهی میشود. در طریقۀ امینالدین احوال عرفانی ذیل مقامات قرار دارند و طی هر مقام مشروط به درک احوال خاص آن مقام است. مناسبات امینالدین با ملامتیه و مسیحیان در اهمیت یافتن برخی ارکان مشرب عرفانی او اثرگذار بوده و همچنین انحطاط اخلاقی صوفیه و رواج ریاکاری میان صوفیان در دورۀ حیات او توجه بیشتر شیخ را به موضوع اخلاص در پی داشته است.https://jpll.ui.ac.ir/article_29392_a458c485952d0210bac5c4e941a8c1fc.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250421A Positive View of Poetry and Mystical Poets to a Negative View of Modern Poetry and Poets in the Philosophical Reflections of Ahmad Fardidاز نگاه ایجابی به شعر و شاعران عرفانی تا نگاه سلبی به شعر و شاعران مدرن در تأملات فلسفی احمد فردید871012935310.22108/jpll.2025.142859.1856FAسیده سعیدهحسینی نودهیدانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران، ایران0009-0006-9832-694Xفرزادبالودانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی بابلسر، مازندران، ایرانJournal Article20240919The issue of understanding and the nature of poetry is an ancient issue that has occupied the minds of researchers. In the philosophical tradition of the West, from Plato and Aristotle on the one hand, and in the tradition of the East, from Al-Farabi and Ibn Sina to the present day, many negative and positive views have been raised about the nature and understanding of poetry. Among the Iranian philosophers who have had a philosophical view of poetry and poets in the contemporary period is Ahmad Fardid. Fardid is influenced by three sources in his attitude toward poetry: the wisdom of Anas, the mysticism of Ibn Arabi, and the thoughts of Heidegger. On this basis, he divides history into five periods: the day before yesterday, yesterday, today, tomorrow, and the day after tomorrow. The days before yesterday and the day after tomorrow are considered ideal periods for Fardid due to their divine origin and purpose but the other periods do not receive much credibility and importance in his view. In his opinion, with the passage of time and distance from the history of the past, language has departed from its divine origin and has been degraded into a tool and means. Therefore, because classical poets, such as Hafez, Rumi, Jami, and Shabestari, provide humans with the opportunity to return to the history of the past and revive the history of the future through the use of allusive language, poetry, and poets are considered his ideals. In addition, the poetry of these poets, in order to extract wisdom, plays a role as a liberating force for humans from the era of hardship, and even in the era of modernity. They give a message of hope toward the future against nihilism, but in the new era, with the emergence of metaphysics and the field of the ego, poetry and poets have lost their ancient role and mission. Accordingly, poets such as Nimayoshij, Sohrab Sepehri, Forough Farrokhzad, Shamloo, etc., because their poetry is based on the soul of the poet and the language of the phrase, do not find respect and credibility in Fardid's eyes and heart; hence, Fardid expels modern poets from his virtuous city.مسئلة شناخت و ماهیت شعر موضوعی دیرینه است که اندیشمندان جهان را به خود مشغول داشته است. در سنت فلسفی غرب از افلاطون و ارسطو از یکسو، و در سنت شرق از فارابی و ابنسینا تا عصر حاضر در باب ماهیت و شناخت شعر دیدگاههای سلبی و ایجابی زیادی مطرح شده است. از میان فیلسوفان ایرانی که در دورۀ معاصر نگاه فلسفی به شعر و شاعران داشته، احمد فردید است. فردید در نگرش خویش نسبت به شعر تحتتأثیر سه آبشخورِ: حکمت انسی، عرفان ابنعربی و اندیشههای هایدگری است. وی برایناساس، تاریخ را به پنج دورۀ پریروز، دیروز، امروز، فردا و پسفردا تقسیم میکند. دورة پریروز و پسفردا، بهدلیل خاستگاه و غایت الهی، دورههای آرمانی فردید محسوب میشوند؛ اما دورههای دیگر در نگاه وی چندان اعتبار و اهمیتی نمییابند. در نظر وی، باتوجهبه گذشت زمان و فاصلهگرفتن از تاریخ پریروز، زبان از خاستگاه الهی خود خارج شده و بهصورت ابزار و وسیله تنزل پیدا کرده است. بنابراین، بهدلیل اینکه شاعران کلاسیک، افرادی همچون حافظ، مولانا، جامی و شبستری با زبان اشارت، امکان بازگشت به تاریخ پریروز و احیای تاریخ پسفردارا برای انسان فراهم میکنند، شعر و شاعران آرمانی وی محسوب میشوند. همچنین، شعر این شاعران بهدلیل دربرداشتن حکمت، بهمثابه نیروی رهاییبخش انسان از دورة عسرت نقشآفرینی میکنند و حتی در دورة مدرنیته نیز در مقابل نیستانگاری بشارتی بهسوی پسفردا میدهند؛ اما در دورۀ جدید با ظهور متافیزیک و میدانداری نفساماره، شعر و شاعران نقش و رسالت دیرین خود را از دست دادهاند. برایناساس، شاعرانی همچون نیما یوشیج، سهراب سپهری، فروغ فرخزاد، شاملو و... بهدلیل آنکه شعرشان بر مبنای نفساماره و زبان عبارت استوار است، در چشم و دل فردید ارج و اعتباری پیدا نمیکنند؛ ازاینرو، به طورکلی، فردید شاعران مدرن را از مدینة فاضلة خویش بیرون میکند.https://jpll.ui.ac.ir/article_29353_8988cb1d68ce0be72fd100aa7dce3460.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250219Analysis of the Relationship between Ear and Intelligence (Ghush wa Hush) and Prominent Words in Explaining the Sufi Teachings of Mathnaviتحلیل رابطة «گوش و هوش» و کلمات برجسته در تبیین معارف صوفیانة مثنوی1031182944510.22108/jpll.2025.144513.1902FAطاهرلاوژهاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانفریباآرایش طبیعتدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایرانJournal Article20250226Jalaluddin Rumi expresses some of the deepest Sufi teachings of <em>Mathnavi</em> in the words “Ear and Intelligence”. The research questions of this study focus on explaining the Sufi knowledge of <em>Mathnavi</em> through “ear and intelligence” and the quality of their interaction in creating concepts. The aim is to investigate the spiritual relationship between “Ear and Intelligence” in conveying some of Rumi’s mystical intentions in a poetic verse and the use of its prominent words. All the <em>Mathnavi</em> books, in which “Ear and Intelligence” contributed to conveying the meaning of a verse, were studied using a descriptive-analytical method. The results show that in some parts of <em>Mathnavi</em>, Rumi presents special themes in the form of “ear and intelligence” and expands the scope of their concepts by using the prominent words of that verse. Through their semantic aspects, he provides the possibility of precise recognition in understanding the mystical word and demonstrates the importance of the accompaniment of form and content in understanding the teachings of <em>Mathnavi</em> and makes it appear in the form of a poetic system emerging from the unseen world.جلالالدین محمد مولوی ازطریق انتخاب خلاقانة واژه در محور همنشینی کلمات و استفاده از زبانهای قرآنی و عرفانی، مفاهیم را بهسمت تعدد و تنوع میبرد. وی برخی از ژرفترین اندیشههای صوفیانة مثنوی را در کلمات «گوش و هوش» شکل میبخشد. پرسشهای پژوهش حاضر بر تبیین معارف صوفیانة مثنوی ازطریق «گوش و هوش» تمرکز میکند و بر چگونگی تعامل دو ترکیب مذکور در آفرینش مفاهیم ویژه توجه میدهد. هدف، بررسی رابطة معنوی «گوش و هوش» در انتقال برخی از مقاصد کلامی و عرفانی مولوی در بیت شعری و استفاده از کلمات برجستة آن است و بنابراین به تحلیل معانی عارفانة وی از این مسیر اشاره میشود. تمامی دفترهای مثنوی، که در ضمن آنها «گوش و هوش» در انتقال معنای یک بیت سهم داشتند، به شیوة توصیفی ـ تحلیلی مطالعه شدند. نتایج نشان میدهد که مولانا در برخی از مواضع مثنوی مضامین ویژهای در قالب «گوش و هوش» مینهد و دایرة مفاهیم آنها را با استفاده از واژههای برجستة آن بیت میگسترد و ارتباط متقابل و تعامل دائمی صورت و معنی را در خلق و آزمون تجارب عرفانی مؤثر میخواند و ازطریق وجوه معنایی آنها، امکان شناخت دقیقی در فهم کلام عرفانی فراهم میآورد و از راه ترکیب دو واژة مذکور، اهمیت همراهی فرم و محتوا را در درک معارف مثنوی نمایش میدهد و مثنوی را در شکل منظومهای برآمده از عوالم غیب و شهادت پدیدار میسازد.https://jpll.ui.ac.ir/article_29445_984dc48d5e1b1c494d098a308a5b4b3e.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250527An Investigation and Analysis of the Components of Rhetorical Coherence in Maulavi's Masnaviبررسی و تحلیل مؤلفههای انسجام بلاغی در مثنوی مولوی1191392948810.22108/jpll.2025.141315.1833FAاحمدرضاییگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم ، ایرانJournal Article20240428The coherence of the text results from the interaction and correlation of its various devices, demonstrating that all elements are linked together. Any disruption to any part of the text will cause the entire text to be disrupted. Text coherence is comprised of several components, one of which is rhetorical coherence. Suppose rhetoric was summarised in a few elements in the past. In that case, it seems that today it has found a broader meaning and can be considered to include all linguistic and non-linguistic elements that convey a message from the sender to the receiver according to the context of the text.<br /><br />Maulavi's Masnavi appears to lack conventional rhetorical devices. However, this text has a coherent structure. In other words, the coherence of its rhetorical structure is due to different components that are rarely seen in other didactic works. Using a descriptive-analytical method, this research aims to identify the factors of rhetorical coherence in Masnavi Ma’anavi. According to the research, various elements contribute to the rhetorical coherence of a text. These include the interaction of different language roles in a single text, the coherence of the text despite deviation from the linguistic norms, the syntax of the text, dialogues and turn-taking, the structure of the text and its suggestive aspects, attention to the textual and situational contexts, tone, mood, and embedding.انسجام متن حاصل تعامل و همبستگی اجزای گوناگون آن با یکدیگر است؛ بهگونهای که متن را بهمثابه کلیتی یکپارچه نمایش میدهد که همۀ عناصر آن با یکدیگر پیوند دارند. جدایی هر جزء از متن به گسست کلیت آن میانجامد. یکی از مؤلفههای انسجام متن، انسجام بلاغی آن است. اگر در گذشته بلاغت در چند عنصر محدود میشد، به نظر میرسد امروزه مفهومی گستردهتر یافته است و میتوان آن را دربرگیرندة همة عناصر زبانی و غیرزبانی دانست که باتوجهبه زمینة متن، پیامی را از فرستنده به گیرنده منتقل میکند. مثنوی معنوی ازجمله آثاری است که تمهیدات بلاغی مرسوم یا شناختهشده، چندان در آن به چشم نمیخورد؛ بااینحال، این متن از ساختاری منسجم برخوردار است. به عبارتی، انسجام ساختار بلاغی آن مرهون مؤلفههای دیگری است که در دیگر آثار تعلیمی کمتر دیده میشود. ازاینرو، پژوهش حاضر با روشی توصیفیتحلیلی در پی کاوش عوامل انسجام بلاغی در مثنوی معنوی است. یافتههای پژوهش نشان میدهد مؤلفههایی نظیر تعامل نقشهای مختلف زبان در متنی واحد، انسجام متن علیرغم درهمشکستن هنجارهای زبانی، نحو متن، گفتوگوها، نوبتگیری، ساختار متن و جنبههای القایی آن، توجه به زمینههای متنی و موقعیتی، لحن (Tone) و حالت (Mood)، و درونهگیری در ایجاد انسجام بلاغی این متن نقش داشتهاند.https://jpll.ui.ac.ir/article_29488_dda9bb183140b28bee3fa64b281e231f.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250719Criticizing the Dream Theory of Revelation Based on Rumi’s Thoughtsنقدی بر فرضیة رؤیاپنداری وحی با مبانی اندیشه های مولوی1411642941210.22108/jpll.2025.142994.1861FAرضاروحانیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان، کاشان، ایرانJournal Article20241008One of the newest issues related to the language of <em>the Quran</em> and revelation is the hypothesis of dreaming as revelation or dream theory of revelation, which has been raised in the last decade and has been the subject of attention and criticism by experts. One of the main issues of this hypothesis is that it was influenced by the teachings and life of mystics and poets, especially Jalal al-Din Mohammad Balkhi, known as Rumi. The proposer of this hypothesis (Soroush) tries to confirm his hypothesis by citing evidence from Rumi’s poems and showing the effectiveness of his teachings. Considering this issue, this study aims to provide a brief but theoretical critique of this hypothesis by analyzing the text of <em>the Quran</em> with a critical approach, and to show the theoretical and fundamental weaknesses of this hypothesis and its contradictions or mistakes in relation to Rumi's basic ideas in <em>Masnavi</em>. The results, with the help of Rumi's thoughts in the fields of theology, cosmology, anthropology and prophetology, Quranology and revelationology, show that the dream theory of revelation is in some cases different and contradictory to Rumi's ideas and thoughts.یکی از مباحث نوظهور در حوزة زبان قرآن و چگونگی نزول وحی، فرضیة رؤیاانگاری وحی است که در حدود یک دهة اخیر مطرح شده و مورد توجه و انتقاد صاحبنظران واقع شده است. یکی از مباحث پایهای صاحب آن فرضیه که از آن برای تأیید فرض خود استفاده و بدان استناد کرده این است که این فرضیه تحتتأثیر تعالیم و زندگی عارفان و شاعران، بهویژه جلالالدین محمد بلخی مشهور به مولوی، بوده است. رؤیاانگار با ذکر شواهدی از اشعار مولوی میکوشد که فرض خود را تأیید کند و اثرپذیری خود را از تعالیم او نشان دهد. نگارنده، باتوجهبه این موضوع، به شیوة تحلیل متن و با رویکردی انتقادی کوشیده است با اشاره به برخی از مبانی اندیشههای مولوی، نقدی مختصر، اما نظری و مبنایی بر فرضیه رؤیاانگاری وحی ارائه دهد. هدف از این نقد، نشاندادن ضعفهای این فرضیه و برداشتهای مغایر یا نادرست صاحب آن از اندیشههای محوری مولوی است. همچنین، نگارنده در پی اثبات این نکته است که این فرضیه و برداشت با اندیشههای بنیادی مولوی در حوزههای مختلفی همچون خداشناسی، جهانشناسی، انسانشناسی و پیامبرشناسی، و قرآنشناسی و وحیشناسی، نهتنها سازگاری و هماهنگی ندارد، بلکه در موارد متعددی با آنها در تناقض است.https://jpll.ui.ac.ir/article_29412_d81fbc1a411cc8b72ff3a12dcfbc0f5f.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250219Introducing the Manuscript of Ash'at Al-Lavāyeh Written by Abd Al-Malek Ibn Abd Al-Qafour Ansāri, Known as Amānallāh Pāni-Patiمعرفی نسخة خطی اشعةاللوایح عبدالملک بن عبدالغفور انصاری مشهور به امانالله پانیپتی1651892962710.22108/jpll.2025.143899.1883FAالههشیرینیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایرانمحبوبهمباشریدانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایرانJournal Article20250719Manuscripts represent invaluable treasures of cultural and intellectual heritage, and their editing and publication are of great scholarly importance. <em>Ashʿat al-Lavāyeḥ</em>, authored by ʿAbd al-Malik Pānīpatī, known as Amānallāh—a follower of the school of <em>wahdat al-wujūd</em> (Unity of Being) led by Ibn ʿArabī—was written in the 10th century Hijri but has not yet been published. This text is a mystical commentary on <em>Lavāyeḥ</em> by Nūr al-Dīn ʿAbd al-Raḥmān Jāmī, a prominent 9th-century Sufi. Given the intellectual significance of Jāmī’s works, <em>Ashʿat al-Lavāyeḥ</em> merits scholarly attention for its interpretative approach to <em>Lavāyeḥ</em>. The author’s personal connection with Jāmī and his deep immersion in Sufi literature further enhance the value of this commentary. In the introduction, Amānallāh explains several key mystical terms and demonstrates a broad knowledge of classical Sufi thought. This research introduces the manuscript using a descriptive-analytical methodology, selecting a base version from among eight extant manuscripts. The study underscores the significance of <em>Ashʿat al-Lavāyeḥ</em> in deepening the understanding of mystical doctrines, terminology, and the intellectual heritage of the <em>wahdat al-wujūd</em> school.
<strong> </strong>نسخههای خطی گنجینههای عظیمی به شمار میروند که تصحیح و چاپ آنها بسیار ارزشمند است. نسخة خطی <em>اشعة</em><em></em><em>اللوایح</em>، اثر عبدالملک بن عبدالغفور انصاری پانیپتی مشهور به امانالله، از پیروان مکتب وحدت وجود با سرسلسلگی محیالدین ابن عربی، در سدة دهم هجری قمری است. این اثر تاکنون به چاپ نرسیده است. <em>اشعة</em><em></em><em>اللوایح</em> شرحی بر رسالة <em>لوایح</em> عارف بزرگ قرن نهم هجری، نورالدین عبدالرحمن جامی است و باتوجهبه برجستگی و ارزشمندی آثار جامی، تبیین و تفسیر این شرح ضروری به نظر میرسد. از سوی دیگر، ارتباط نزدیک امانالله (با دو واسطه شاگرد جامی) نیز به ارزش و اهمیت <em>اشعة</em><em></em><em>اللوایح</em> میافزاید. امانالله در مقدمة این نسخه، به شرح مفصلی از برخی اصطلاحات و مضامین عرفانی پرداخته است. وی با بیشتر سلاسل متصوّفه در ارتباط بوده و مطالعات زیادی بر آثار اهل عرفان و تصوف داشته است؛ به همین دلیل برای نگارش این اثر، از دانش کافی بهرهمند بوده است. ازاینرو، <em>اشعة</em><em></em><em>اللوایح </em>میتواند دریچهای نو برای کشف، درک و دریافت اصطلاحات، مضامین عرفانی، اقوال و آموزههای بزرگان مکتب وحدت وجود باشد. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با انتخاب نسخة اساس و مقابلة هفت نسخة موجود، به معرفی این اثر ارزشمند میپردازد.https://jpll.ui.ac.ir/article_29627_f4141dc0e36d0f453139036d9ccd247e.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250719An Investigation into the Doctrine of the Perpetual Renewal of Exemplars and Its Threefold Levels in the Thought of Rumi and His Predecessors in Mysticismبررسی تجددِ امثال و مراتب سهگانۀ آن در اندیشۀ مولانا و عُرفای پیش از او1912122961110.22108/jpll.2025.144002.1886FAمسلمعباسپوردانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانحسنسلطانی کوهبنانیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانرحمانذبیحیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانJournal Article20250120The doctrine of <em>tajaddud al-amthāl</em> (the perpetual renewal of exemplars) is one of the fundamental concepts in Islamic philosophy, theology, and mysticism. According to this principle, the world is in constant transformation and renewal due to the divine attributes of life-giving and life-taking and the continuous theophanies of God. From this perspective, all beings—both in their substance and accidents—are perpetually being renewed, and nothing remains old. By analyzing Rumi’s <em>Divān-e Shams</em> and <em>Masnavi</em> through library-based research, we explore this doctrine and find that, from Rumi's viewpoint, the threefold levels of thought, state, and imagination within the human being are constantly renewed. These demonstrate that sorrow is not permanent. Drawing upon <em>the Qur'an</em>, Hadith, and the ideas of earlier mystics, Rumi poetically and allegorically articulates that these three levels continuously generate newness in the human being, leading to spiritual growth and transcendence.تجدد امثال یکی از بنیادینترین اندیشهها در فلسفه، کلام و عرفان اسلامی است. براساس این قاعده، جهان به حکمِ صفات محیی و ممیت و تجلیهای مستمر خداوند، دائماً در دگرگونی و تجدد است. از این منظر، تمامی موجودات و ممکنات، هم در جوهر و هم در عَرَض، دمبهدم در حالِ تازهشدن هستند و هیچ امری کهنه نیست. این پژوهش با بررسی دیوان شمس و مثنوی به روش استناد کتابخانهای، به نقد و بررسی تجدد امثال پرداخته است. از منظر مولانا در درون انسان مراتب سهگانۀ افکار، احوال و خیالهای نو بهصورت مستمر در حال تازهشدن هستند و بیانگر آنند که غم پایدار نیست. مولانا این قاعدۀ عرفانی را با تأثیرپذیری از قرآن، احادیث و اندیشۀ عارفان پیش از خود و با آمیختن آن با اندیشه و شهود خویش، بهوسیلة تمثیل و تشبیه در بیانی شاعرانه و عارفانه بیان کرده است. این مرتبههای سهگانه برای انسان امری نو ایجاد میکنند که میتواند به رشد و تعالی او منجر شود.https://jpll.ui.ac.ir/article_29611_8161aceac16446483b3e49a766fc7ae2.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP18220250914A Reflection on the Mystical Interpretation of the Verse ‘And Most of Them Do not Believe in Allah without Ascribing Partners to Him’ in the Writings of Ain al-Qudat Hamadaniتأمّلی در تفسیر عرفانی آیۀ «وَمَا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِکُونَ» در آثار عینالقضات همدانی2132242979110.22108/jpll.2025.143809.1880FAنیلوفربهرام زادهدانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.سلمانساکتدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایرانJournal Article20241228In many verses of <em>the Quran</em>, such as Al-Baqarah: 221, Al-Ahzab: 73, Al-Fath: 6, Al-Hajj: 31, and Yusuf: 106, the term "mushrik" appears. Almost all interpreters have interpreted it as being associated with sharing the Divine Truth and someone who commits "shirk", presenting a negative connotation. In mystical interpretations of <em>the Holy Quran</em>, such as <em>Tafsir al-Quran al-Azim</em> by Tostari, <em>Lateyef al-Isharat</em> by Qushayri, and <em>Kashf-al-Asrar</em> by Meybodi, this term is also presented with a negative meaning. Although the interpretation <em>Haqaiq al-Quran</em>, an unfinished work by Ain al-Qudat Hamadani, has not reached us, his other works, namely <em>Tamhidat and Letters</em>, are filled with mystical interpretations of verses and hadiths. In these latter two works, he refers to verse 106 of Surah Yusuf, "And most of them do not believe in Allah except while they associate others with Him", and provides a mystical interpretation of the term "mushrik" with a completely positive connotation. In this study, the authors aim to analyze Ain al-Qudat Hamadani's mystical interpretation of this verse and his novel perspective on Shirk and its connection to Infidelity and Poverty.در بسیاری از آیات قرآن مانند بقره/221، احزاب/73، فتح/6، حج/ 31، یوسف/106 و...، واژۀ «مشرک» آمده است. تقریباً همۀ مفسران این واژه را به معنای شریکبودن با حقتعالی و کسی که به خداوند شرک میورزد، تعبیر کرده و از آن معنایی منفی ارائه دادهاند. در تفاسیر عرفانی قرآن کریم مانند <em>تفسیر القرآن العظیم</em> تستری، <em>لطایف الاشارات</em> قشیری و <em>کشف الاسرار</em> میبدی نیز این واژه با معنایی منفی ارائه شده است. اگرچه <em>تفسیر حقائق القرآن</em>، اثرِ ناتمامِ عینالقضات همدانی به دست ما نرسیده است، اما آثار دیگر او یعنی <em>تمهیدات</em> و <em>نامهها</em> سرشار از تأویلات عرفانی آیات و احادیث هستند. او در این دو اثر به آیۀ 106 سورة یوسف یعنی «وَمَا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِکُونَ» اشاره کرده و تأویلی عارفانه از واژۀ «مشرک» با بار معنایی کاملاً مثبت ارائه کرده است. این جستار برآن است تا با بررسی تأویل عارفانۀ این آیه در آثار عینالقضات همدانی، دیدگاه بدیع او را دربارۀ «شرک» و پیوند آن را با «کفر» و «فقر» تحلیل و بررسی کند.https://jpll.ui.ac.ir/article_29791_710a996f45ac85cac797094697bed77c.pdf