انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 12 1 2018 05 22 Gipsy’s Position in Persian Literature based on Shams’ Divan جایگاه لولی در ادب فارسی باتکیه‌‌بر کلیات شمس 1 24 22893 10.22108/jpll.2018.104940.1098 FA مهدیه جلالی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی. دهاقان. ایران حسین اقاحسینی استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان 0000-0002-3943-0038 مریم محمودی دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی. دهاقان. ایران Journal Article 2017 06 22 Different meanings are given in dictionaries for ‘gipsy’. Gipsy’s presence in oral literature, mythology books, ancient history, and contemporary works is different. In Persian literature, this word, with its affiliations, has a prominent function in Shams’ Divan (collection). Before Mowlana, it was used only as a word without a symbol, metaphor, and code. But, Mowlana places this word in alignment with Rindi (= libertine) of Hafez or sometimes higher than that. In Shams’ Divan, Serena (Gipsyian instrument) creates meaning in conjunction with dance, music, homelessness, misconduct, and other Gipsyian affairs such as ney (=reed/ flute) in Masnavi. The manifestation of this element in Shams’ Divan can be viewed from several perspectives: sometimes its presence is only at the level of the sign and is more of a similitude; sometimes it transcends the sign and word, and appears as a symbol of a mystical concept. The results of this study shows that gypsy and its affiliations, considering its role in Mowlana’s odes, has become a mystical symbol, contrary to its position in pre-Rumi texts. The symbol which changes the stagnation and anonymity of this term into dynamism and reputation, and contains many mystical concepts. برای لولی (کولی یا لوری) در لغت‌نامه‌ها معانی مختلفی بیان شده است. حضور لولیان در ادبیات شفاهی و کتاب‌های اسطوره و تاریخ کهن و آثار معاصر، متفاوت است. در ادب فارسی این کلمه همراه با ملازماتش در کلیاتشمس کاربرد برجسته‌ای دارد. پیش از مولانا، این واژه تنها در حد یک کلمه، بدون نماد و استعاره و رمز کاربرد داشت؛ اما مولانا لولی را هم‌رتبة رند حافظ و گاه بالاتر از آن قرار داد. در کلیات شمس، سرنا (ساز لولیان) همراه با رقص، موسیقی، بی‌خانمانی، کارهای خلاف عادت و دیگر ملازمات لولی (مانند نی در مثنوی) بسیار معنا می‌آفریند. بازتاب این واژه در کلیاتشمس از چند منظر درخور بررسی است؛ گاهی حضور لولی تنها در سطح نشانه است؛ در این هنگام بیشتر، جزئی از تشبیه به شمار می‌رود؛ گاهی نیز از نشانه و کلمه فراتر می‌رود و به‌صورت یک نماد پرمفهوم عرفانی جلوه‌گر می‌شود. نتیجة این پژوهش نشان می‌دهد لولی و ملازمات آن ـ آن‌چنان‌ که از نقش آن در غزل مولانا برمی‌آید ـ برخلاف جایگاهش در متون پیش از مولانا، به یک نماد عرفانی تبدیل شده است؛ نمادی که ایستایی و گمنامی و بی‌نشانیِ این واژه را به پویایی و شهرت تبدیل می‌کند و بسیاری از مفاهیم عرفانی را در آن جای می‌دهد.

https://jpll.ui.ac.ir/article_22893_0c5042cb3f85ced80f331b271e5346a0.pdf

انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 12 1 2018 05 22 Metatextualitis of Salaman and Absal فرامتن‌های سلامان و ابسال 25 46 22597 10.22108/jpll.2018.101678.1025 FA سیده مریم روضاتیان دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان نجمه گرامی دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان Journal Article 2017 01 11 Salaman and Absal is a symbolic and allegorical story which though has root in Greek civilization but has been formed in Iranian culture. The existence of several narratives of this story in our literary history show its importance among thoughtful group of Iranian society. The potential of this symbolic story to create the profound concepts has been influenced by the creativity of several poets and writers. They have recreated it through consecutive centuries in order to comply the expectations of readers. Sheikh Al-Rayis Abu Ali Sina is the first person which has coded Salaman and Absal. Then, Fakhr Razi, Khaje Nasir toosi, Jami and Navidi have tried to decode the esoteric concepts of this narrative. With several years of effort, Khaujeh-nasir made two apparently different narratives from Salaman and Absal and aimed at finding the purpose of Abu Ali Sina in Namat nine of “Al-Isharat, Al-Tanbihat" book with the narration attributed to his master by Abu Abid Gorgani, the student of Ibn Sina. Since the study of the interpretations of a work in modern literary critique has also gained a certain place, and Gérard Genette, French contemporary researcher, has allocated part of his transtextuality as metatextuality. In this research, we tried to answer the question that can we achieve a new type of metatextuality with studying the commentaries and paraphrases of Salaman and Absal? The result of this study is the retrieval of two types of continuous and discontinuous metatextualities. This research also shows that the dominant descriptions of Salaman and Absal have been made by the influence of the philosophical thoughts of Ibn Sina. سلامان و ابسال، داستانی رمزی و تمثیلی است که در تمدن یونانی ریشه دارد؛ اما در فضای فرهنگ ایرانی پرورده شده است. وجود روایات متعدد از این داستان در پیشینۀ ادبی ایران، بیانگر اهمیت آن در میان اندیشمندان ایرانی است. قابلیت‌های بالقوۀ این اثر رمزی در ایجاد مضامین عمیق، دست‌مایۀ شاعران و نویسندگان بسیاری قرار گرفته است؛ پدیدآورندگانی که برای برآوردن انتظارات مخاطبان، در سده‌های پیوسته این اثر را بازآفرینی کردند. ابن‌سینا نخستین کسی است که از قابلیت‌های رمزی سلامان و ابسال بهره برد. سپس برخی متفکران نام‌آور ایرانی مانند فخر رازی، خواجه ‌نصیر طوسی، جامی و نویدی، مفاهیم باطنی این روایت را کشف کردند. خواجه ‌نصیر با تلاش چندین ‌ساله به دو روایت از سلامان و ابسال دست ‌یافت که در ظاهر متفاوت به نظر می‌رسید. او بر آن بود که مقصود ابن‌سینا از سلامان و ابسال در نمط نهم اشارات با روایتی همخوانی بیشتری دارد که ابوعبید گرگانی، شاگرد ابن‌سینا، به استاد خود نسبت داده است. برخی صاحب‌نظران معاصر مانند هانری کربن نیز نظر خواجه نصیر طوسی را تأیید کرده‌اند. بررسی تأویل‌های یک اثر در نقد ادبی نوین جایگاه ویژه‌ای به دست آورده و ژرار ژنت پژوهشگر معاصر فرانسه بخشی از ترامتنیت خود را با عنوان فرامتنیت به آن اختصاص داده است. به همین سبب در این پژوهش تلاش شد تا به این پرسش پاسخ داده شود که آیا با بررسی شرح‌ها و تأویل‌های سلامان و ابسال، به گونه‌های تازه‌ای از فرامتن می‌توان دست‌ یافت؟ دستاوردهای برخاسته از این پژوهش به بازیابی دو گونۀ فرامتنی گسسته و پیوسته انجامید. همچنین این پژوهش بیانگر آن است که بیشتر شرح و تأویل‌های سلامان و ابسال با تأثیر‌پذیرفتن از اندیشه‌های فلسفی ابن‌سینا پدید آمده است.

https://jpll.ui.ac.ir/article_22597_4fdd7ce61992ebaa16b1b36fe32e9141.pdf

انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 12 1 2018 05 22 The Study of Conceptual metaphor "Erfan is Tavern" in Hafez's Divan بررسی استعارة مفهومی «عرفان خرابات است» در دیوان حافظ 47 72 22568 10.22108/jpll.2018.101117.1015 FA جهاندوست سبزعلیپور دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، ایران سهیلا وزیری کارشناسی ارشد رشتة زبان و ادبیات فارسی ودبیر آموزش و پرورش رشت Journal Article 2016 12 17 Today, cognitive linguistics has come to the conclusion that humankind cannot think without conceptual metaphors. If conceptual metaphor can be found, it is possible to get into the minds of the linguists and become more familiar with their thoughts. The attention to human thinking has proven that man needs some examples to express spiritual and physical matters to material things and some examples so that he can refer to them. In the Persian literature that has been the reporter for the mystical episodes of the great mystics, material issues have been used to refer to the mystical and spiritual states that are not of matter, has used material affairs to expressing beyond physics issues. One of these domains is Tavern (Kharabat). In Persian literature, Mysticism has been compared with Tavern more than anything else. Without conceptual metaphor, the metaphor "Erfan is Tavern" understanding the beyond physics concepts of mysticism will not be easy. This article has tried to show how this metaphor is shaped. All of Poetic examples in this research are from Hafez Shirazi's Divan. The results of the research showed that by removing this metaphor from Persian poetry, especially in Iraqi style poetry, mystical texts will be very unlucky and poor امروزه مطالعات زبان‌شناسی شناختی به این مهم دست یافته است که بشر بدون استعارة مفهومی توانایی اندیشیدن ندارد. با کمک‌گرفتن از استعارة مفهومی افزون‌بر راه‌یابی به ذهن اهل زبان، با افکار آنان نیز بیشتر می‌توان آشنا شد. باتوجه‌به شیوة تفکر بشر می‌توان دریافت انسان برای بیان امور معنوی و ماورای فیزیک، به امور مادی و برخی مصداق‌ها نیازمند است تا بتواند به آنها اشاره کند. ادبیات فارسی که در دوره‌ای گزارشگر حالات عرفانی عارفان بزرگ بوده است. در بسیاری از موارد، برای مفهومی کردن این حالات از حوزه های مادی استفاده کرده است. یکی از این حوزه‌ها، خرابات و میکده‌ است. عرفان در ادب فارسی بسیار به خرابات تشبیه شده است. گویا خرابات و میکده ادامة سنتی آیینی به نام نوشیدن هوم (شیرة سکرآور در مزدیسنا و پیش از آن) است که در شعر فارسی در دورة اسلامی به یک سنت ادبی تبدیل شد و مضامین عرفانی ماندگاری را نمایان کرد؛ به‌گونه‌ای‌که بدون استعارة مفهومیِ «عرفان، خرابات است»، درک مفاهیم ماورایی در عرفان آسان نخواهد بود. تلاش نگارندگان در این پژوهش بر آن است تا با استفاده از واژه‌ها و اصطلاحات حوزة خرابات نشان دهند استعارة نامبرده چگونه شکل گرفته ‌است. شواهد شعری در این پژوهش از دیوان حافظ است. نتایج نشان می‌دهد با حذف این استعاره از شعر فارسی (به‌ویژه در شعر سبک عراقی)، متون عرفانی بسیار بی‌مایه خواهد شد.

https://jpll.ui.ac.ir/article_22568_409eb53d93154a762aea0c628fb05527.pdf

انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 12 1 2018 05 22 The Sufi Order of Khwaja Yusuf Hamadani and Naqshbandi Order سلسله طریقتی خواجه یوسف همدانی و طریقت نقشبندیه 73 88 22778 10.22108/jpll.2018.83101.0 FA اکبر راشدی‌نیا استادیار مرکز دایرة‌المعارف علوم عقلی اسلامی، قم ‏ Journal Article 2015 03 05 Khwaja Yusuf Hamadani is one of the great mystics of Iran during 11th and 12th centuries. Being one of the Sufi masters of Naqshbandi Sufi order, he has an important position among them. The most prominent Sufi master in Naqshbandi Order named Khwaja Abdul Khaliq Ghujdvani is connected to the Holy Prophet in two ways through Khwaja Yusuf Hamadani. There are four persons between Khwaja Yusuf Hamadani and Imam Jafar Sadiq: Abu Ali Farmadi, Abul Qasem Korregan, Abul Hasan Kharaghani, and Bayazid Bastami, Imam Sadiq. And there are two ways from Imam Jafar Sadiq to the Holy Prophet both of them are valid according to the Naqshbandi Order. The main difference between Naqshbandi and other Sufi Orders is that while all Sufi Orders are connected to the Holy Prophet through Imam Ali, the Naqshbandi Order is the only Sufi Order that has chosen Abu Bakr to be connected to the Holy Prophet. And because of this difference, the Naqshbandi Order is being criticized and denied by the other Sufi Orders. By the use of historical sources, this essay first of all tries to analyze the relationship between Khwaja Yusuf Hamadani and Naqshbandi Sufi Order, and then to introduce his masters and teachers especially his unknown master Abdullah Juni about whom there are a few knowledge. خواجه یوسف همدانی از عارفان بزرگ سدۀ پنجم و ششم ایران اسلامی است که به سبب قرارگرفتن در طریقت نقشبندیه جایگاهی ویژه برای نقشبندیان دارد. خواجه یوسف همدانی، خواجه عبدالخالق غجدوانی (مهم‌ترین فرد سلسلۀ نقشبندی) را به ابوعلی فارمدی، ابوالقاسم کرگان، ابوالحسن خرقانی، بایزید بسطامی، امام صادق(ع) و سپس از دو راه به پیامبر اکرم(ص) پیوند می‌دهد. تفاوت نقشبندیه با طریقت‌های عرفانی دیگر در این است که همۀ طریقت‌های صوفیه با امیرالمؤمنین(ع) که باطن نبوت است، به پیامبر وصل می‌شوند؛ اما نقشبندیه سلسلۀ طریقتی خود را مانند امور ظاهری، با خلیفۀ اول به پیامبر متصل می‌کنند و همین باعث شده است گاهی طریقت‌های دیگر تصوف آنان را نقد و انکار کنند. در این مقاله افزون‌بر بحث و نقد ارتباط خواجه یوسف همدانی با طریقت نقشبندیه، تلاش شده است استادان و شاگردان طریقتی او با استفاده از منابع تاریخی معرفی شوند؛ همچنین نگارندگان کوشیده‌اند عبدالله جونى‏، شیخِ ناشناختۀ خواجه یوسف همدانی را معرفی کنند که در بیشتر منابع حتی نامش نیز نادرست ضبط شده است.

https://jpll.ui.ac.ir/article_22778_44260bfb83cac770320c6e42513b2792.pdf

انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 12 1 2018 05 22 Rumi’s Happiness Theory in Fihi Ma Fihi نظریۀ شادی مولانا در فیه‌مافیه 89 108 22713 10.22108/jpll.2018.103459.1067 FA مجاهد غلامی استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان Journal Article 2017 04 15 The prevalence of Positive Psychology changed the attitude of psychological studies from thinking to negative aspects of human psyche to contemplating its positive aspects. Thus, psychologists reanalyzed the concept of Happiness, as an effective factor in success and mental health, and the curiosity in finding causes of Happiness opened a new and broad chapter in their research. Eventually, several factors such as Religious beliefs, Self-esteem, Health, Economic situation and so forth introduced as happiness-causing factors. This issue, attracted the attention of the writer of this article to one of the happiest literary and mystical characters, Jalal ad-Din Muhammad Balkhi, and led him to figure out Rumi’s Happiness theory and discovering Happiness-causing factors in his thoughts and books based on content analysis method. The result of this study was as following: 1) in Fihi Ma Fihi, Rumi theoretically paid attention to the happiness and happiness-causing factors; 2) most of the Rumi’s Happiness theory was based upon communication between happiness and Divine Will or fear of the God (Isticraq) which both could be interpreted in the field of interpreting experience; 3) based on his thought, Rumi believed Happiness is a reflecting concept that even could be reread from the social capital perspective, which can consolidates social health. Overlapping some of Rumi’s happiness-causing factors with what today is introduced by psychologists, and is a valuable point that must be considered. با رواج روانشناسی مثبت‌نگر، مطالعات روانشناسی از تفکر در جنبه‌های منفی روان انسان به تأمل بر جنبه‌های مثبت روانی تغییر مسیر داد و روانشناسان، شادی را نیز در جایگاه یکی از عوامل مؤثر در موفقیت و سلامت روانی بازخوانی کردند. این موضوع در مطالعات ایشان، به‌ویژه کنجکاوی در عوامل ایجاد شادی، فصل پردامنه‌ای را دربرگرفت. سرانجام آنان عوامل متعددی مانند اعتقادات دینی، عزت نفس، سلامت، وضعیت اقتصادی و... را عوامل شادی‌آفرین معرفی کردند. توجه به این مسئله در کنار ضرورت آگاهی از راهکارهای بومی برای رسیدن به شادی و رضایت از زندگی، کافی بود تا توجه نویسندۀ این جستار به یکی از شادترین شخصیت‌های عرفانی ـ ادبی، مولانا جلال‌الدین محمد بلخی جلب شود. در همین راستا و با هدف پی‌بردن به نظریۀ شادی مولوی و راهکارهای رسیدن به شادی و رضایت از زندگی در اندیشه‌ها و آرای او، کتاب فیه‌مافیه از این چشم‌انداز به صورت تحلیلی ـ توصیفی مطالعه شد. نتایج این بررسی چنین است: 1) مولانای فیه‌مافیه به‌طور نظری، به شادی و عوامل شادی‌آفرین توجه داشته است؛ 2) بخش اصلی نظریۀ شادی مولوی ـ چه دربارة وابسته‌کردن احساس شادی به ارادۀ الهی و در جایگاه جزای اعمال انسان و چه دربارة استغراق ـ در متنِ تجربۀ تفسیری و باور دینی، تفسیرپذیر است؛ 3) شادی ازنظر مولوی انعکاسی است و این موضوع را باتوجه‌به نظریۀ شادی‌آفرین‌بودنِ سرمایۀ اجتماعی نیز می‌توان بازخوانی کرد. این نظریه به تقویت سلامت اجتماعی توجه دارد.

https://jpll.ui.ac.ir/article_22713_fdfa4b7d04df9184773f2aae6469a2d6.pdf

انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 12 1 2018 05 22 Mystic Researches in the Mirror of Scientometrics پژوهش‌های عرفانی در آینة علم‌سنجی 109 132 22854 10.22108/jpll.2018.106069.1131 FA سهیلا فرهنگی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام‌نور ‏ علی اکبر خاصه استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه پیام‌نور ‏ آرزو ابراهیمی دینانی دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان ‏ Journal Article 2017 08 28 Mystic Researches in the Mirror of Scientometrics Abstract Scientometrics studies, dealing with professional evaluation of scientific researches, cover many dynamic aspects of science. Analyzing mystical researches, using scientometric methods not only determine the status of co-authorship networks of mystical researchers, but also show the quantitative growth of them as well as top authors of this field in Islamic World Science Citation Center (ISC). The population of this research consists of all mysticism or mystical literature published in ISC, which includes 1931 articles. Once the records retrieved, they were integrated and results were analyzed via SPSS and scientometrics software in form of chart or theory. Findings of current research not only rate articles scientifically in various aspects like quantity or citation, but also determine the ranking of researchers by number of articles, h-index, and in co-authorship network based on their centrality measures relation to the other researchers. Key Words: Mysticism, Scientometrics, Centrality, Article, Co-authorship پژوهشگران در مطالعات علم‌سنجی با ارزیابی تخصصی پژوهش‌های علمی، بسیاری از جنبه‌های پویایی علم را مطالعه می‌کنند. تحلیل پژوهش‌های عرفانی با استفاده از فنون علم‌سنجی، وضعیت شبکة هم‌نویسندگی پژوهشگران را در حوزة عرفان مشخص می‌کند؛ همچنین تعیین‌کنندۀ روند کمی این دسته از پژوهش‌ها و نیز پژوهشگران برتر این حوزه در پایگاه استنادی جهان اسلام است. مجموعۀ اصلی رکوردهای مطالعه‌شده در این پژوهش همة مقاله‌های چاپ‌شده در زمینۀ عرفان و ادبیات عرفانی است که در پایگاه استنادی جهان اسلام نمایه شده‌ است. پس از بازیابی رکوردهای این تحقیق (1931 مقاله) و یکپارچه‌کردن مجموعة رکوردها، نتایج پژوهش با استفاده از نرم‌افزارهای علم‌سنجی و همچنین «اس پی اس اس» در قالب نمودار یا نظریه ارائه می‌شود. یافته‌های این پژوهش به رتبه‌بندی علمی مقالات از جنبه‌های مختلفی مانند تعداد یا استناد آنها می‌انجامد؛ ازسوی دیگر تا حد بسیاری جایگاه پژوهشگران را در عرصۀ نگارش بر مبنای تعداد مقاله یا شاخص اچ مشخص می‌کند؛ همچنین به جایگاه نویسندگان در عرصۀ هم‌نویسندگی برمبنای مرکزیت ایشان در تعامل با دیگر پژوهشگران توجه دارد.

https://jpll.ui.ac.ir/article_22854_cca6c475600b44388591683be6cf8835.pdf