انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823شماره کامل مجله شماره 26 - دوفصلنامه بهار و تابستان 1393016455FAJournal Article20160614https://jpll.ui.ac.ir/article_16455_2f2189186808a6c2a4b8a66c132f47c3.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823The Importance of Local Accents and Dialects in Explaining and Correcting Mystical Textsاهمیت گویشها و لهجههای محلی در تبیین و تصحیح متون عرفانی11816450FAتیمورمالمیراستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهرانJournal Article20160614In mystical texts, like other texts, we sometimes face with a word or phrase whose proper meaning cannot be found out via consulting dictionaries. Also, correctors of such texts are sometimes at their wits end in reading the text and proposing the correct form of a word, and analogical correction on the basis of syntactic and rhetorical conventions is useless too. Considering the social origin of mystics and general addressees of mystical books and essays, this article tries to refer to local languages, dialects and costumes in order to solve the difficulties in understanding and correcting mystical texts. On the basis of this method, a few words and expressions are corrected and explained in the works of Attar Nishaburi and Molavi Balkhi as well as several books such as <em>Kashf Al-Mahjoub</em>, <em>Ronagh al-Majalis</em>, <em>Asrar al-Tawhid</em> and <em>Sepahsalar treatise</em>.
In the first section of the article, the archaic meanings and usages of the words and idioms “Pendam” in <em>Sepahsalar treatise</em>, “Nafared” in <em>Fih-e Mafih</em>, “Kamal” in a verse of <em>Elahi Nameh</em> and “Jaft” in a verse by Molavi are explained. In the second section, the authenticity of recordings of old manuscripts like “Sabr” in <em>Kashf al-Mahjoub</em>, “Sabij Kufteh”, “Jarkard” and “Tabdani” in the selection of <em>Ronagh al-Majalis</em> are explained. In the third section, regarding the importance of dialectal information in analogical correction, an expression of <em>Asrar al-Tawhid</em> is corrected which has no correct form in any existent copy of this book.در متون عرفانی همچون دیگر متون، گاهی به عبارت یا کلمهای بر میخوریم که با مراجعه به فرهنگهای لغت، امکان دریافت معنای مناسب برای آن وجود ندارد، همچنین گاهی مصحّحان متون عرفانی در خواندن متن و ارائۀ صورت مناسبی از یک واژه در میمانند و تصحیح قیاسی بر مبنای قواعد نحوی و بلاغی نیز راه به جایی نمیبرد. در این مقاله، با توجه به خاستگاه اجتماعی عارفان و مخاطبان عمومی کتابها و مقالات عرفانی کوشیدهایم برای حلّ مشکلاتِ فهم و تصحیح متون عرفانی به زبانها و گویشها و آداب و رسوم محلی رجوع کنیم. بر مبنای این روش، به تصحیح و تبیین چند واژه و اصطلاح در آثار عطار نیشابوری و مولوی بلخی همچنین در کتابهایی چون کشف المحجوب، رونق المجالس، اسرار التوحید و رسالة سپهسالار پرداختهایم.
در بخش اول مقاله، معانی و کاربردهای کهن واژگان و تعابیر «پندام» در رسالة سپهسالار، «نفارد» در فیه مافیه، «کمال» در بیتی از الهی نامه و «جفت» در بیتی از مولوی تبیین شده است. در بخش دوم، اصالت ضبطهای دستنویسهای کهن مانند «سبر» در کشف المحجوب، «سبیج کوفته»، «جار کرد» و «تابدانی» در منتخب رونق المجالس را تبیین کردهایم. در بخش سوم، با توجه به اهمیت اطلاعات گویشی در تصحیح قیاسی به تصحیح عبارتی از اسرار التوحید پرداختهایم که در هیچ یک از نسخههای موجود این کتاب صورت مناسبی نداشته است.https://jpll.ui.ac.ir/article_16450_82d4f2f305bdc967d0aad43b1bbe3c07.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823Semantic and Morphologic Analysis of Hojviri’s Dialecticsتحلیل معناشناسیک و ریختشناسیک جدلگونههای هجویری195816449FAالههعظیی یانچشمهدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمیمحمودعابدیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمیJournal Article20160614Dialectic is one of the expressive types of analogy in logic which is used in the form of question and response between two persons. Considering the definition of dialectic and type of dialectic discussions in <em>Kashf al-Mahjoub</em>, the word “debate-like” which has a semantic scope between debate and dialectic was chosen in this article. Then, all debate-likes were analyzed under two general categories of “semantic” and “morphological” analysis. In the first section, as a result of semantic analysis, the most important intellectual and ideological preoccupations of sufis and religious scholars were obtained. In the second section, all debate-likes were described regarding their general form and morphology, and with such description the three main sides of debate-likes’ triangle was discovered including: addressee, technique and form. These three elements draw the structure and dominant geometry of Hojviri’s debate-likes in an interconnected relationship. Moreover, discourse analytic and sociological issues of the work have been considered as well.جدل از گونههای بیانی قیاس در علم منطق است که به شیوه پرسش و پاسخ بین دو تن به کار میرود. در این جستار ابتدا با توجه به تعریف جدل و نوع مباحثات دیالکتیکی کشفالمحجوب، تعبیر «جدلگونه» که حدودی معنایی و مصداقی مابین مناظره و جدل دارد، برگزیده شد. سپس کل جدلگونهها تحت دو عنوان کلی تحلیل «معناشناسیک» و «ریختشناسیک» مورد نقد و ارزیابی قرار گرفت. در بخش نخست، از رهگذر محتواشناختی جدلها، مهمترین دغدغههای فکری و عقیدتی صوفیان و عالمان دینی آن دوران به دست آمد و در بخش دوم، کلّ جدلها از نظر شکل و ریخت کلّی توصیف شد و با این توصیف، سه ضلع اصلی مثلث جدلگونهها تبیین شد که عبارت است از: مخاطب، شگرد، شکل؛ این سه عنصر در رابطهای متقابل و متداخل، ساختار و هندسه غالب جدلگونههای هجویری را ترسیم میکند. در این میان از مباحث گفتمانشناختی و جامعهشناختی اثر نیز غافل نبودهایم.https://jpll.ui.ac.ir/article_16449_d214a1b51aaaad8e6e652162e6969817.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823The Manifestation of Unity in Molana’s Mathnavi and Ibn Fariz’s Taeiyehتجلی وحدت در مثنوی مولانا و تائیۀ ابن فارض597816448FAمریمفریدیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآبادمهدیتدیناستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآبادJournal Article20160614 Ibn Fairz is one of the greatest composers of Sufi poems in Arab literature; on the other hand, Molana is the master of love and mysticism in Persian literature and the most beautiful and important mystical themes are found in their poems.
The worldview and attitude of the two great poets have notable similarities and in many mystical issues they are completely similar. The foundation of their view is “the unity of God” and its understanding, and they should be considered as believers in the unity of understanding.
Unity of God is one of the most important issues which has been under discussion in mysticism for a long time. This idea has a special manifestation in the poems of Molana and Ibn Fariz. The two great mystics have achieved the unity of God via loving epiphany and have expressed it via symbolic and allegorical language.
Though each of them had a different manner of Progression, they have achieved the same result, i.e. reaching the unity through love, epiphany, annihilation etc. Accordingly, the issue of “unity” and the quality of achieving it is explored and compared in the thought and poems of the two mystic-poets.ابن فارض از بزرگترین سرایندگان شعر صوفیانه در ادبیات عرب است و مولانا نیز خداوندگار عشق و عرفان در ادبیات فارسی است و زیباترین و مهمترین مضامین عرفانی در اشعار این دو یافت می شود.
جهان بینی و نگرش این دو عارفِ بزرگ، با یکدیگر شباهت های قابل توجهی دارد و در بسیاری از موضوعات عرفانی مشابهت و مطابقت تام دارد. زیربنا و شالودۀ اعتقادشان بر وحدت حق و ادراک آن است و هر دو را باید قائل به وحدت شهود دانست.
وحدت حق از مهمترین مباحثی است که در عرفان از دیر باز مطرح بوده است؛ این اندیشۀ سترگ در اشعار مولانا و ابن فارض نمود خاصی دارد و این دو با شهودی عاشقانه به وحدت حق دست یافته اند و با زبان رمز وتمثیل آن را بیان کرده اند.
این دو عارف بزرگ، اگرچه هر کـدام شیوۀ خاصـی در سلوک داشته اند ولی به یک نتیجۀ واحـد رسیده اند و آن رسیدن به وحدت از طریق عشق و شهود و فنا و... است. در این جستار تلاش میشود تا مقولۀ وحدت و چگونگی نایل شدن به آن، در اندیشه و آثار منظوم این دو عارف شاعر بررسی و با هم مقایسه شود.https://jpll.ui.ac.ir/article_16448_0a2fbf6ef80d8366e82d2e5906f3701b.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823The Reasons and Motivations of Sufis’ Social Participation based on Persian Mystical Prose Texts of Fifth and Sixth Centuriesعلل و انگیزههای مشارکت اجتماعی صوفیان بر اساس متون نثر عرفانی فارسی سده پنجم و ششم7911016451FAمهدیرضائیاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سلمان فارسی کازرونحیدرعلیمیمنهاستادیار الهیات دانشگاه تهرانریحانه الساداتداربویکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسیJournal Article20160614From its genesis, Islamic mysticism has relied upon asceticism and withdrawal from the world and its inhabitants, and there are numerous words by the great figures of such manner in line with this. World-escaping and retiring from the people is one of the prevailing ideas in this intellectual school which has been fashioned based on the actions and claims of its followers. However, numerous evidence contradicting such belief are seen while investigating the prominent mystical texts and contemplating on the life of senior mystics. Such evidence reveals clearly their social participation in various scenes of social life. This study sheds light on some corners of Sufis’ words and actions in society based on Persian mystical prose texts of fifth and sixth centuries. It is tried to analyze and investigate the grounds of their interaction with others including political, cultural, economic interactions and, more important than this, their motivations for doing such social activities since they are the result of different Quranic, religious and other kinds of motivations. The results of this study show that Quranic and religious motivations are the main and most important reasons of Sufis’ interactions with others. <br /> عرفان اسلامی از آغاز پیدایش متکی بر زهد و کنارهگیری از دنیا و اهل آن بوده است و در این باره، سخنان فراوانی از مشایخ این طریقه در دست است. دنیاگریزی و کنارهگیری از مردمان، از باورهای رایج درباره این مکتب معرفتی است که بر مبنای عملکردها و ادعاهای پیروان آن شکل گرفته است. حال آن که با بررسی متون برجسته عرفانی و دقت و تأمل در زندگی بزرگان عرفان، شواهد فراوانی در نقض این باور به چشم میخورد. شواهدی که مشارکت اجتماعی آنها را آشکار می نماید و شرکت آنان در عرصههای گوناگون اجتماعی را به وضوح نمایان میسازد. آنچه در این مقاله ارائه خواهد شد، گوشههایی است از اقوال و اعمال صوفیان در جامعه و همراه با جماعت پیرامون خود؛ همچنین بر اساس متون نثر عرفانی فارسی سدههای پنجم و ششم، در حد امکان سعی شده است تا زمینه های ارتباط صوفیان با دیگران، اعم از ارتباطات سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و... و مهمتر از آن، اهداف و انگیزههای آنان از این فعالیتهای اجتماعی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد زیرا این فعالیتها، معلول انگیزههای گوناگون قرآنی، دینی، روایی و... می تواند باشد. به عنوان حاصل مطالعه نشان داده میشود که انگیزههای قرآنی و دینی، مهمترین و اصلیترین دلیل ارتباطات صوفیان با دیگران است.<br /> https://jpll.ui.ac.ir/article_16451_5a83d4f16b8064c5e6c372a20eec96a5.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823An Introduction to Theological Foundations of “Knowledge of God” in Hojviri’s Kashf al-Mahjoubدرآمدی بر مبانی کلامی «معرفه الله» در کشفالمحجوب هجویری11112816452FAاندیشهقدیریاناستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهدمصطفیجلیلی تقویاندانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهدفردیننجف زادهدانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20160614The discourses present in a historical period are connected to and influence on each other. Perfect knowledge of a discourse is dependent on referring to other discourses. Theology and mysticism are two powerful discourses in the history of Islamic thought. This article aims to explore theological sources of a part of <em>Kashf al-Mahjoub</em> by Ali Ibn ‘Osman Hojviri. As is known, the formation of theology was prior to Sufism. Some of the sufis themselves were familiar with theological issues. Thus, the etymology of several terms and thoughts of Sufism should be sought in theology. Following such an attitude, the authors of this article have chosen one of the important texts of Sufism of fifth century. In a section of his book named “unveiling the first veil in the knowledge of God”, Hojviri enumerates the following five sentences as the cause of God’s knowledge: 1) knowledge of God is intellectual, 2) knowledge of God is argumentative, 3) soundness of intellect and seeing the sign lead to the knowledge of God, not cause it, 4) inspiration is the cause of God’s knowledge, 5) knowledge of God is necessary. Each of these ideas, except the fourth one, reflects a theological attitude. Hojviri refutes all of these ideas and consider his own as sound and true. گفتمانهای موجود در یک دوره تاریخی، با یکدیگر ارتباط دارند و بر هم تأثیر میگذارند. شناخت کامل یک گفتمان، در گرو رجوع به گفتمان های دیگر است. «کلام» و «عرفان»، دو گفتمان قدرتمند در تاریخ تفکر اسلامی بهشمار میآیند. این مقاله، کوششی در راستای کاویدنِ منابع کلامیِ بخشی از کتاب کشف المحجوبِ علی بن عثمان هجویری است. چنان که میدانیم، شکل گیری علم کلام بر علم تصوف مقدم بود. برخی از نخستین صوفیان در قرن سوم خود با مباحث کلامی آشنا بودند. از همین رو، ریشه برخی اصطلاحات و اندیشه های صوفیانه را باید در علم کلام جست. این موضوع پژوهشگران را بر آن داشت تا با چنین نظرگاهی به سراغ یکی از متون مهم تصوف در قرن پنجم بروند. هجویری در بخشی از کتابش با عنوان «کشف الحجاب الاول فی معرفة الله» پنج قولِ ذیل را درباره علت معرفت به خداوند ذکر می کند:1ـ معرفت به حق، عقلی است. 2- معرفت به حق، استدلالی است. 3- صحت عقل و رؤیت آیت، سبب معرفت به حق است نه علت آن. 4- الهام، علت معرفت به حق است. 5- معرفت خداوند، ضروری است. هر کدام از این آراء به جز شماره 4، بازتابِ نگرشی کلامی است. هجویری تمام این آراء را مردود میشمارَد و رأی خود را صائب میخوانَد.https://jpll.ui.ac.ir/article_16452_9f5dfbfefe9cdeca4bd84b1c5a4668f6.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823Some Contemplation on Noah Interpretations from the View of Ibn Arabiبررسی و تحلیل تأویلات نوحی از منظر ابن عربی12914416453FAحامدناجیاستادیار فلسفه دانشگاه اصفهانJournal Article20160614Mohei al-Din Ibn Arabi, the great prominent figure of Islamic mysticism, have always paid attention to religious teachings in his works deeply. Based on the teachings of intellectual mysticism, he has interpreted and analyzed the verses of Quran and prophetic hadiths with an esoteric attitude and, in line with this, has tried to strengthen the foundation of his system of thinking via a new reading of religious teachings. In his lasting work, Fosus al-Hikam, analyzing the states of twenty seven prophets, he has interpreted the religious teachings about each prophet and has achieved unraveling the prophethoodâs mysteries of each prophet. Throughout this lasting work, he has offered vary novel interpretations of the verses related to Noah (PBUH) but his complicated and convulsive language in this part have confused most commentators to the extent that, in search of reconstructing his Quranic ideas in later works, his findings in this part have been neglected in all and, in the researches done about the Noah section, simply the teaching of simile and transcendence has been mentioned. <br />The present research aims to reconstruct straightforwardly his interpretations in the Noah verses, on the one hand, and point to its theological and interpretive flaws, on the other.محیی الدین بن عربی، بزرگ چهره برجسته عرفان اسلامی، در طی آثار خود همواره با نگاهی ژرف به آموزه های دینی توجه کرده است. وی بر بنیاد آموزه های عرفان نظری خود، با نگرشی باطنی به تأویل و تحلیل آیات قرآن و احادیث نبوی همت گمارده و در این راستا سعی نموده است که با قرائتی نو از آموزه های دینی بنیان دستگاه فکری خود را مستحکم تر سازد. وی در اثر جاودان خود، فصوص الحکم، با تحلیل احوال بیست و هفت نبی، به تأویل آموزه های دینی موجود درباره هر نبی پرداخته و به کشف اسرار نبوت هر نبی نائل آمده است؛ وی در طی این اثر ماندگار تأویلات بسیار بدیعی درباره آیات وارده درباره حضرت نوح (ع) ارائه کرده ولی پیچیدگی و آشفتگی عبارت او در این بخش، بیشتر شارحان وی را دچار سردرگمی کرده، تا بدان جا که در پی بازسازی آرای قرآنی وی در آثار متأخر، عملاً توجهی به یافته های وی در این بخش نشده است و در پژوهش هایی که ذیل فص نوحی عرضه شده ، فقط به آموزه تشبیه و تنزیه بسنده شده است. گفتار حاضر بر آن است که از سویی به بازسازی بی پرده و صریح تأویلات وی در آیات نوحی همت گمارد و از سوی دیگر به وجوه ضعف کلامی و تأویلی آن اشاره کند.https://jpll.ui.ac.ir/article_16453_8bf91bcb165350e57f8595414bb45ff8.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP8120140823Seven Methods of Psychotherapy in Mathnaviهفت شیوه رواندرمانی در مثنوی14516816454FAزهرانصر اصفهانیاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نورمائدهشیریدانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نورJournal Article20160614Psychotherapy is a scientific and systematic procedure which is used today for helping those whose life has been disrupted by mental problems. There are different methods by means of which mental capacity of people can be enhanced in order to conquer their mental-psychological problems and enjoy their life more. In their works, scholars in the field of psychology have proposed many theories and methods of psychotherapy. Interestingly enough, a great figure like Molavi have used many prevailing and contemporary methods of psychotherapy in Mathnavi many centuries age with a unique manner. What distinguishes him from other psychotherapists is the choosing of an artistic and intangible method for offering therapeutic strategies to the reader. In addition to deep spiritual and mystical content and various other functions, Mathnaviâs valuable verses can be considered from the perspective of psychotherapy and be a good substitute for different kinds of psychotherapy. The totality of Mathnavi as a poetic work and the content of its poems can affect the reader from different dimensions and guides him to calmness in the predicaments of life. While investigating seven known methods of psychotherapy like verse-therapy, mystical psychotherapy (love-therapy), the technique of dream, religion-therapy and its seven methods, reality-therapy, irony-therapy and meaning-therapy in Mathnavi, the referents and examples of each method in this valuable work is provided.رواندرمانی، فرآیندی علمی و روشمند است که امروزه برای کمک به افرادی به کار گرفته میشود که مشکلات روانی عملکرد زندگی آنان را مختل کرده است. شیوهها و روشهای گوناگونی وجود دارد که با استفاده از آن میتوان گنجایش روانی افراد را افزایش داد تا بتوانند بر مشکلات روحی- روانی خود فائق آیند و بیشتر از زندگی خویش لذت ببرند. اندیشمندان حوزۀ روانشناسی در آثار خود، نظریهها و روشهای رواندرمانی بسیاری را ارائه کردهاند؛ جالب اینجاست که بزرگ مردی چون مولوی نیز قرنها پیش و با روشی منحصر به فرد، بسیاری از شیوهها و روشهای رواندرمانی مطرح و شناخته شدۀ امروزی را در مثنوی به کار برده است. آنچه مولوی را از دیگر روان درمانگران متمایز میسازد، انتخاب شیوهای هنرمندانه و نامحسوس در ارائه راهکارهای درمانی به مخاطب است. ابیات ارزشمند مثنوی علاوه بر محتوای عمیق معنوی و عرفانی و کارکردهای متعدد دیگر از دیدگاه رواندرمانی نیز میتواند مورد توجه ویژه قرار گیرد و جایگزین مناسبی برای انواع رواندرمانیها باشد. کلّیت مثنوی به عنوان اثر منظوم ادبی در شعردرمانی و محتوای اشعار آن از زوایای مختلف میتواند بر مخاطب اثر بگذارد و او را در تنگناهای زندگی به سوی آرامش هدایت نماید. نگارندگان در این مقاله ضمن بررسی هفت شیوۀ رواندرمانی شناخته شده از جمله: شعردرمانی، رواندرمانی عارفانه (عشق درمانی)، تکنیک خواب و رؤیا، مذهبدرمانی و روشهای هفتگانۀ آن، واقعیتدرمانی، طنزدرمانی و معنادرمانی در مثنوی، مصداقها و نمونههای هر یک از این شیوهها را در این اثر ارزشمند ارائه دادهاند.https://jpll.ui.ac.ir/article_16454_6de5c08da9032d5d791472d837057c22.pdf