انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220متن کامل شماره 25 مجله پژوهشهای ادب عرفانی (گوهر گویا) پاییز و زمستان 1392016447FAJournal Article20160614https://jpll.ui.ac.ir/article_16447_4a0f7cda823b7de23962ce1cff64e015.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220The Issue of Invocation in the Thought of Ibn Arabi and Mullasadraمسأله «دعا» در اندیشه ابن عربی و ملاصدرا12416440FAعلیارشد ریاحیدانشیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهانفاطمهزارعدانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه اصفهانJournal Article20160614As one of the highest divine issues, invocation has been always at the center of man’s attention and each person has paid attention to the meaning of invocation and the relative issues commensurate with his intrinsic poverty. Contemplation on the works of philosophers and mystics such as Mullasadra and Ibn Arabi foregrounds the importance of this issue in the view of the two thinkers. With his philosophical attitude, Mullasadra explains the significance of invocation, the conditions of its granting and influential factors in it, and Ibn Arabi has discussed this issue with his mystical taste in Fosus al-Hikam as well as other works. The expressing of poverty, humbleness and submission before God are common conditions for the granting of invocation in their views. According to them, the person’s intentional asking from God can lead to the acceptance of invocation. In the view of Mullasadra, the relation between invocation and “decree and destiny” as well as “cause and effect system” is one of the influential factors in the granting of invocation and this matter is absent in the works of Ibn Arabi. On the other hand, with his mystical taste, Ibn Arabi has proposed various kinds of divine gifts and stages of granting; an issue not present in the works of Mullasadra.
دعا به عنوان یکی از عالی ترین مضامین الهی، همیشه مورد توجه بشریت بوده و هر انسانی به فراخور میزان درک فقر ذاتی خود به معناشناسی دعا و مسائل پیرامون آن پرداخته است. با غور و تعمق در آثار فلاسفه ای همچون ملا صدرا و عرفایی از جمله ابن عربی، اهمیت و توجه دعا و مسائل مرتبط با آن در نظر این دو متفکر برجسته میگردد. ملاصدرا با نگرش فلسفی خود به تبیین مباحثی چون اهمیت دعا و شرایط استجابت و عوامل موثر در آن پرداخته و ابن عربی با ذوق عرفانی خود در فص شیثی فصوص الحکم به طور مستقل و در ضمن آثار دیگرش به این بحث پرداخته است. اظهار فقر، خضوع و خشوع در برابر خداوند و... شروط مشترک استجابت دعا از منظر ایشان است. به گفته ایشان، درخواست شخص داعی از خداوند با اراده خود، موجب حصول مقوله دعا میگردد. رابطه دعا با «قضا و قدر» و «نظام علی و معلولی» یکی از عوامل مؤثر در اجابت دعا از نظر ملا صدراست که در آثار ابن عربی مشهود نیست؛ در مقابل، ابن عربی اقسام عطایای الهی و مراتب اجابت را با ذوق عرفانی خود به نگارش آورده است که در آثار ملا صدرا یافت نمیشود.https://jpll.ui.ac.ir/article_16440_4877ed7a4eb16772ba0aa5411a57b0f3.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220The Study of Transcendence Circles in Golshan-e Raz and Mafatih al-E’jazبررسی دایرههای تعالی در گلشن راز و مفاتیح الاعجاز256216441FAمهینپناهیدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزهراءکبریبهمنیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزاهراءJournal Article20160614Golshan-e Raz and its commentary, Mafatih al-E’jaz, describe the transcendence and progression of human being and the world in a circular and continuous movement. Numerous circles transform the system of being into a holy shrine which is the place for the manifestation of the heavenly. From the interconnected movements of the system of being a Mandala image is formed. With the repetition of compass’ turning each movement has a central and fixed point. The center of all interconnected circles is the Perfect Man; the place in which the center of being, human being, metahistory of human psyche, circle of guardianship etc. are all mapped on each other. The Perfect Man is manifested in the geometrical figures of square and circle. Mandala and square are both Hermesian containers for spiritual transformation and bring the mortal to the immortal.
Jungian attitude to the system of these circles leads to the discovery of their psychological aspect. The process of individuation is mapped onto the man’s revelation and he who has reached the center projects his progression on the system of being. Thus, the being also should move from individuation to center and experiences divine kindness and wrath via god’s glory and beauty manifestations.گلشن راز و شرح آن، مفاتیح الاعجاز، شرح تعالی و سلوک انسان و جهان هستی در حرکتی دوار و مستمر است. دایره های متعدد، نظام هستی را به معبدی مقدس که محل تجلی امر مینوی است، تبدیل میکنند. از حرکت های تودرتوی نظام هستی، تصویری ماندالایی شکل می گیرد. هر حرکت با تکرار چرخش پرگار، از نقطه ای مرکزی و ثابت برخوردار است. مرکز تمام دوایر تودرتو انسان کامل است؛ جایی که مرکز هستی، انسان، فراتاریخ، روان بشری، دایره ولایت و... بر هم منطبق میشود. انسان کامل در دو شکل هندسی دایره و مربع، ماندالا و تربیع، هر دو ظرفی هرمسی برای استحاله معنوی اند و هر دو فانی را به ابدیت می رسانند. نگرش یونگی به نظام این دایره ها، منجر به کشف ساحت روان شناختی آن ها می شود. فرآیند فردیت بر سیر مکاشفه انسان منطبق میشود و انسان روان شناخته ای که به مرکز درون رسیده است، سیر خود را بر نظام هستی فرافکنی میکند؛ لذا هستی نیز باید از تعین به سوی وجود که مرکز است، حرکت کند و با تجلی های جلالی و جمالی حق، لطف و قهر الهی را تجربه کند.https://jpll.ui.ac.ir/article_16441_7873e829e5ce4f836c0f11b8183cb2f2.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220Mystical Sagacities in an Unknown Treatise of Sixth Centuryنکتهسنجیهای عرفانی در رسالهای ناشناخته از سده ششم638216442FAمحمدراستگوفردانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشانمحمدفریدراستگوفردانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشانJournal Article20160614Amongst the numerous manuscripts of valuable library of Dr Asqar Mahdavi is a valuable Persian mystical treatise mostly supposed to belong to early years of sixth century whose name and author are both unknown due to the omissions of its beginning and ending as well as lack of another manuscript of it. The study of this treatise which is supposed mostly to be the rewriting of Piri ‘Aref Majales shows that the author was a knowledgeable mystic like Ahmad Qazali and ‘Ein al-Qozat Hamadani who was familiar very well with sufist manner and mystical experiences in addition to his abundant knowledge of the Quran, hadith and religious sciences. This article introduces this treatise more broadly and shows some of its unique and novel mystical sagacities. Such sagacities show that the author has experienced what he has said and has not retold the words of others. These experiences opened and lit the heart and eyes of the author and familiarized him with a kind of enthusiasm and vision which gave his mind and tongue the talent of wittiness and sagacity. The investigation of linguistic features of the text which imply its oldness might be done in another research.از جمله نسخههای کتابخانة گرانبهای استاد دکتر اصغر مهدوی، رسالة عرفانی ارزشمندی است به زبان فارسی و به گمان بسیار از آغاز سدة ششم که به دلیل افتادگیهای آغاز و انجام و به دست نرسیدن نسخه دیگری از آن، نه نام رساله شناخته شده است و نه نام نویسنده آن. بررسی این رساله که به گمان بسیار بازنوشت مجالس پیری عارف است نشان میدهد که گوینده عارفی دانشمند از گونه کسانی چون احمد غزالی و عین القضات همدانی بوده که افزون بر آگاهی بسیار از قرآن و حدیث و علوم شریعت با سلوک صوفیانه و تجربههای عارفانه نیک آشنا بوده است. معرفی این رساله و بازنمایی پارهای از نکتهسنجیهای ناب و نایاب عارفانه آن، موضوع جستار حاضر است. این نکتههای عارفانه نشان آشکاری هستند بر اینکه آنچه نویسنده گفته از سر تجربه و آزمودگی بوده است و بازگویی سخنان دیگران نیست. این تجربه ها و آزمونها دل و دید نویسنده را فراخی و روشنا بخشیدهاند و او را با گونه دیگری از شور و شعور آشنا ساختهاند و ذهن و زبان او را به نکتهسنجی و نغزگویی توانا کردهاند. https://jpll.ui.ac.ir/article_16442_ff3d2f0f493f1c06c410720f42d9502d.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220Nocturnal Revelations of Hafizمکاشفات شبانه حافظ8310416443FAشمسیرضاییدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستانمریمشعبانزادهدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستانJournal Article20160614In most of his poems, Hafiz has mentioned nocturnal events which have had mystical consequences for him and he often displays such experiences by using the word “last night” and expressions like “last night I saw…”. This expression is related to “Tavareq” which is a mystical term. In mystical terminology this term means what enters into the heart of mystic and wayfarer during his nocturnal litanies and it is amongst the terms which has some referents in the poems of mystical poets before Hafiz. On the other hand, since the analysis of such nocturnal dreams which comprise notable parts of his mystical experiences is related to psychology of dream and entering into unconscious via phenomena like sleep, imagination and drunkenness during night, contemplation on such poems can bring better understanding of his internal character and mystical ranks. This article aims to analyze mystical experiences in his poems and such analysis is done by using the psychological method of Jung which considers the role of unconscious in reaching to such spiritual experiences.حافظ در بسیاری از اشعار خود به تجربیات رویدادهای شبانهای اشاره کرده که دربردارندة دستاوردهای عرفانی برای او بوده است و اغلب با کاربرد واژة «دوش» و استفاده از تعابیری نظیر «دوش دیدم که...»، آنها را به تصویر میکشد. این تعبیر با اصطلاح «طوارق» نزد عرفا مناسبت دارد. «طوارق» به معنای آن چه در مناجات شب بر دل عارف و سالک وارد میشود، از جمله اصطلاحات عرفانی است که مفهوم آن در اشعار شاعران عارف پیش از حافظ نیز مصادیقی دارد. از دیگر سو، ریشهیابی و تحلیل این رویاهای شبانه که بخش قابل ملاحظهای از تجربیات عرفانی حافظ را دربرمیگیرد، با مباحث روانشناختی رویا و راه یافتن ذهن انسان به ضمیر ناخودآگاه در شب از راههایی مانند خواب، مستی، تخیل و... به دلیل تاریکی و ناشناخته بودن شب ارتباط مییابد و لذا می توان با تأمل در اینگونه اشعار حافظ، شخصیت درونی و مدارج عرفانی او را بهتر شناخت. غایت این تحقیق، ریشهیابی و تحلیل تجربیات عرفانی در شعر حافظ است که با استفاده از روش روانشناختی یونگ در خصوص نقشی که ضمیر ناخودآگاه انسان در رسیدن به اینگونه تجارب روحی دارد، صورت میپذیرد. https://jpll.ui.ac.ir/article_16443_fed4dc259fbe4616de311665add0181e.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220Sufist Exile and its Reflection in Persian Poetryغربت اندیشی صوفیانه و بازتاب آن در شعر فارسی10514016444FAسعیدزهرهونددانشگاه لرستاناستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان0009-0007-8512-3083Journal Article20160614The concept of exile has been mingled with human thought, feeling and behavior and has been manifested in various intellectual fields like philosophy, mysticism, anthropology, psychology, literature etc. In Islamic mysticism and Sufism, too, exile is present strongly and has different semantic and interpretive aspects. After a brief introduction of multiple meanings of exile (classic, modern and postmodern), this article aims to explore this concept briefly in philosophy, social sciences and psychology. Then, the main discussion of this article about sufist exile under the titles such as “the exile of soul in the body”, “the exile of man in the world”, “the exile of mystic amongst the formalists” and “the exile amongst the foreigners” are all studied and, focusing on the thoughts of Ibn Arabi as well as some Sufism great figures and also by referring to some poetic evidence, it is shown that: 1) exile is a human concept, 2) meditating on spiritual and mental characteristics of man, most mystics were aware of such feeling and proposed various evidence and interpretations for it, 3) exile is connected to fundamental concepts such as annihilation, progression, fame-escaping, being unknown and the like, 4) sufist exile is related to the concept of journey, both real and imaginary and 5) exile and exile-thinking have the traces of blaming and are amongst the Malamati’s principles.<span lang="FA">مفهوم غربت با اندیشه، احساس و رفتار آدمی درآمیخته است و در بسیاری از حوزههای فکری چون فلسفه، عرفان، انسانشناسی، روانشناسی، ادبیات و مانند آن مجال بروز یافته است. در تصوف و عرفان اسلامی نیز غربت، حضوری قابل اعتنا دارد و صاحب ابعاد معنایی و تفسیرهای گوناگون است. در این مقاله پس از مقدمهای کوتاه درباره مفاهیم چندگانه غربت (سنتی، مدرن و پسامدرن) و نگاهی کوتاه به مقوله غربت در فلسفه، علوم اجتماعی و روانشناسی، به بحث اصلی درباره غربت اندیشی صوفیانه تحت عناوینی چون «غربت روح در قالب»، «غربت انسان در دنیا»، «غربت عارف در میان اهل ظاهر» و «غربت در میان غیر اهل وطن» پرداخته می شود و با تمرکز بر اندیشههای مدون ابن عربی و برخی از بزرگان صوفیه و با استناد به پارهای شواهد شعری، موارد ذیل تبیین می شود: 1-غربت مفهومی است آزموده انسان. 2- بیشتر عارفان به دلیل تأمل در ویژگیهای روحی و روانی آدمی از چنین احساسی آگاهی داشتهاند و برای آن ادله و تفاسیر گوناگونی ذکر کردهاند. 3-غربت با مفاهیمی بنیادی چون فنا و سیر و سلوک، شهرتگریزی و گمنامی و مانند آن پیوستگی دارد. 4-غربت صوفیانه با مفهوم سفر ارتباط دارد. 5- غربت و غربتاندیشی رنگ و بویی ملامتی دارد و از اصول ملامتیان است. </span>https://jpll.ui.ac.ir/article_16444_e233595e46ce001b7d6145e3e1b62cdd.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220An Analysis of Lexical Oppositions and Antonymies in Sanaei’s Poetryتحلیل تقابلها و تضادهای واژگانی در شعر سنایی14115816445FAطاهرهچهریکارشناسارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاهغلامرضاسالمیاناستادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی کرمانشاهسهیلیاری گل درهدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدانJournal Article20160614The issue of opposition is one of the most important issues in structuralism which is rooted in mythological and cultural beliefs of human being. This issue which has a special position in linguistics can be used in literary researches, especially in the analysis of texts. In this study, lexical oppositions in the poetry of Hakim Sanaie, the great poet of fifth and sixth centuries (A.H) who is one of the pioneers of Persian literature regarding his innovations in sonnet, ode and ballad, are explored. The main question of this research is that how much he has used opposition and what are the reasons of using such elements in his poetry. The results show that lexical oppositions with semantic load of antonymy comprise large parts of his poetry. Looking at his poetry structurally, it can be said that such opposite words are like signs which are related to the totality of his works, that is, no matter at which dimension we look at his poetry, there are elements which propel his poetry toward dichotomy. Such signs explain objectively his character, his individual and collective unconscious, the conditions of society and his epoch, his concern with mystical issues, presence of pedagogical thoughts in his poetry and semantic and artistic features of poet’s language.بحث تقابلها یکی از مهمّترین مباحث مورد توجّه ساختارگرایان است که میتوان ریشة آن را در باورهای اساطیری و فرهنگی بشر دانست. این مبحث که جایگاهی ویژه در زبانشناسی دارد، میتواند در پژوهشهای ادبی؛ بویژه در نقد و تحلیل متون نیز نقش ارزشمندی ایفا کند. در پژوهش حاضر به بررسی تقابلهای واژگانی در شعر حکیم سنایی، شاعر برجستة سدههای پنجم و ششم هجری که با تحوّلات و نوآوریهایش در غزل، قصیده و مثنوی، از جمله شاعران جریانساز ادب پارسی محسوب میشود، پرداخته شده است. پرسش اصلی این نوشتار آن است که سنایی به چه میزان از تقابل سود جسته و دلایل کاربرد این عناصر در شعر او چه بوده است؟ نتایج بررسی نشان میدهد، تقابل واژگان با بار معنایی متّضاد و متقابل، بخش گستردهای از شعر وی را در برگرفته است. با نگاهی ساختارگرایانه به شعر او، میتوان گفت این واژگان متقابل، همچون نشانههایی در شعر سناییاند که با کلّیّت آثار او مرتبط هستند، به این معنی که از هر جهت که به شعر او بنگریم، عواملی وجود دارد که شعر او را به سوی دوگانگی سوق میدهد. این نشانهها تبیین عینی شخصیّت سنایی، ناخودآگاه فردی و جمعی او، اوضاع جامعه و روزگارش، توجّه او به مضامین عرفانی، وجود اندیشههای تعلیمی در شعر او و ویژگیهای معنیشناسی و هنری زبان شاعر است.https://jpll.ui.ac.ir/article_16445_83df4435fa4ccef8f5939e81f843e4d4.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7220140220A Study on the Works and Sources of Molavi Research in the Arab Worldدرنگی در آثار و منابع مولویپژوهی در جهان عرب15918616446FAنرگسگنجیاستادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهانفاطمهاشراقیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهانJournal Article20160614Classic Persian literature, and especially mystical poetry, consists of two human features of love of beauty and contemplation on the depth of man and the world, and these two features have pushed literary scholars and translators of the world toward the works of mystic poets like Jalal al-Din Molavi. The advantages of Persian scholars’ familiarity with what goes on in other languages and nations about the translating and researching Persian literature is so obvious since such familiarity enables us to see our language and culture thorough the eyes of others and find out its strong as well as weak points.
This article is a descriptive study which aims to identify completely the works of Molavi researchers in the Arab world. To do so, it explores in a systematic manner, considering the chronology and type of such works, the published translations and researches in the form of book and article in order to show that which stages such works have passed from the beginning to the end, which aspects of Molavi’s character and works have been more considered in them and which restrictions they have encountered.
The results of this study show the fascination of Arab speakers with his works, especially the versed tales of Mathnavi, and the oldness and broadness of their interest in such book. On the other hand, an increase in translations and researches in the last two decades can be seen in the works of Arab Molavi researchers.ادب کهن پارسی و به ویژه شعر عرفانی، مشتمل بر دو ویژگی انسانی عشق به جمال و تأمل در ژرفای انسان و جهان است و این دو ویژگی، توجه ادبپژوهان و مترجمان جهان را به آثار شاعران عارف از جمله <em>جلال</em><em></em><em>الدین مولوی</em> معطوف کرده است. فواید آشنایی پژوهشگران ایرانی با آنچه در زبانها و ملتهای دیگر در زمینه ترجمه و پژوهش ادبیات فارسی میگذرد، روشن است؛ چه این آگاهی به ما امکان میدهد که زبان و فرهنگ خود را از منظر دیگران ببینیم و بر کمال و نقص آن واقفتر آییم.
نوشتار حاضر، پژوهشی توصیفی با هدف شناسایی نسبتاً کامل آثار و تألیفات مولویپژوهان در جهان عرب است که به شیوهای نظاممند به بررسی ترجمهها، تألیفها و پژوهشهای منتشر شده در قالب کتاب و مقاله ـ با توجه به سیر زمانی و نوع آثار ـ میپردازد تا نشان دهد که این کوششها از آغاز تاکنون چه مراحلی را پشت سر نهاده، به چه جنبه هایی از شخصیت و آثار مولوی بیشتر توجه کرده و با چه محدودیتهایی روبرو بوده است.
نتایج پژوهش، بیانگر شیفتگی دیرین عربیزبانان به آثار مولانا به ویژه داستانهای منظوم مثنوی و وسعت اهتمام آنان به این کتاب است. سیر کلی آثار مولویپژوهان عرب نیز از فزونی ترجمهها و پژوهشهای آنان در دو دهه اخیر حکایت میکند.https://jpll.ui.ac.ir/article_16446_af20dc24472a1072bed0c00a8fad1d71.pdf