انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823شماره کامل مجله شماره 24 - دوفصلنامه بهار و تابستان 1392016439FAJournal Article20160614https://jpll.ui.ac.ir/article_16439_cc2e13622c322c1d27d4c2a44a091197.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823A Analytic Comparison between the Origin and the Destination of Soul in Zoroastrianism, Judaism and Three Works of Muslim Mystics (Al-Luma, Sharh-e Ta'arof and Kashfolmahjoob )مقایسه تحلیلی مبدأ و مقصد روح در آیین زرتشت و یهود با سه اثر از عارفان مسلمان (اللّمع فی التصوف، شرح التعرف لمذهب التصوّف، کشف المحجوب)12616432FAتقیپورنامداریاناستاد زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی0000-0001-8834-5174فاطمهکوپااستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نورعلی محمدپشتداردانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نورمریممحمدیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور تهرانJournal Article20160614Among religions, there are many similarities in the beliefs with regard to the origin of soul, the fate of soul after death, resurrection, judgment, heaven and hell which indicate the relationship between religions. <br />Despite the fact that such relationship is particularly seen in Abrahamic religions such as Judaism and Islam, it is of great significance to study the similarities between Zoroastrianism and Judaism due to cultural and political links between Zoroastrians and Jews after the fall of Jerusalem, the captivity of the Jews by Nebuchadnezzar, and then the capture of Babel by the Cyrus and the releasing of the Jews which paved the way for the influence of Iranian culture and Zoroastrian beliefs on Jewish beliefs. <br />Studying the beliefs in different religions, in general, and issues related to Eschatology and life of soul after death, in details (as it is the topic of this research), it will be found out that the Godâs inspiration is the source of all of them. Although some of the beliefs of Jews such as transmigration in Cabala do not exist in Islam, there are similarities which cannot be denied.میان ادیان الهی مشابهتهای بسیاری در عقاید مربوط به مبدأ روح، سرنوشت روح پس از مرگ، رستاخیز، داوری و بهشت و جهنم وجود دارد که این امر حاکی از ارتباط ادیان با یکدیگر است. هر چند این ارتباط؛ بویژه در ادیان توحیدی همچون یهود و اسلام بیشتر به چشم میخورد؛ اما بررسی مشابهات دو دین زرتشتی و یهودی نیز به دلیل ارتباط فرهنگی و سیاسی میان زرتشتیان و یهودیان پس از سقوط اورشلیم و اسارت یهودیان به دست بخت النصر و سپس فتح بابل توسط کوروش و آزادی یهودیان که زمینهساز نفوذ فرهنگ ایرانی و عقاید زرتشتی در اعتقادات یهود گشت، حائز اهمیت است. از جملة این مشابهات اعتقاد به ماهیت دوگانة روحانی و جسمانی انسان، پذیرفتن روز رستاخیز به عنوان امری مسلّم و مراتب بهشت و جهنم نزد پیروان این دینهاست. با مطالعه در اعتقادات ادیان به طور کلّی و در باب مباحث مربوط به آخرت شناسی و حیات روح پس از مرگ به صورت جزئیتر، چنان که موضوع این نوشتار است، میتوان به یکی بودن منبع تعالیم آنان که همانا وحی پروردگار است پی برد. اگرچه بعضی عقاید موجود در دو دین یهودی و زرتشتی در سه اثر عرفانی که در این جستار مورد بررسی قرار گرفتهاند، وجود ندارد، مانند وجود تناسخ و حلولگرایی در یهود که در برخی منابع؛ بویژه آثار کابالیستی بدان اشاره شده است، امّا شباهتهایی هم وجود دارد که به سبب اشتراک مبدأ وحی است و نمیتوان این مشابهات را انکار کرد.
https://jpll.ui.ac.ir/article_16432_2f0345eac6421305cb20e0818ee708a4.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823The Study of Some Tarqimehs of Manuscripts of Shams’ Sonnetsبررسی چند ترقیمه از نسخ غزلیات شمس275216433FAمحمدیوسفنیریاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیرازالهامخلیلی جهرمیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیرازشیرینرزمجو بختیاریدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیرازJournal Article20160614Tarqimeh is one of the most important elements of manuscripts and it is indeed their ID card. Thus, its different parts should be studied exactly. One of the works copied many times in different periods and various manuscripts of it are available now is Shams’ sonnets by Molana Jalal al-Din Muhammad. The most comprehensive correction of this work dates back to almost half a century ago done by Badi’ al-Zaman Forouzanfar. Among various manuscripts of this work –the manuscripts used and introduced by Forouzanfar as well as those he did not access to- until the late ninth century, twelve manuscripts have Tarqimeh. In this research, different parts of these Tarqimehs including their language, date of writing, name of scribe etc, are explored. One of the valuable tasks in the field of manuscripts is to give readers the pictures of Tarqimehs; however, this matter has not been done in the cataloguing of manuscripts yet. After exact investigation of various parts of Tarqimehs some points were found which had been unnoticed before like: the Tarqimeh of Qareh Hisar manuscript in which there were some disputes over reading the date of this Tarqimeh and the correct date of this Tarqimeh was discovered by using textual as well as non-textual evidence and consequently the oldest manuscript with Tarqimeh was recognized and introduced.یکی از آثاری که در طولِ تاریخ بارها استنساخ شده و نسخِ گوناگونی از آن به دست ما رسیده، غزلیات شمس اثر مولانا جلالالدین محمّد است. جامعترین تصحیح موجود از این اثر، به حدود نیم قرن پیش برمیگردد که بدیعالزمان فروزانفر بدین کار همّت گمارده است. از میانِ نسخِ متعدّدِ غزلیات شمس ـ چه نسخههایی که فروزانفر در اختیار داشته و معرفی کرده و چه نسخههایی که در دسترس ایشان نبوده است ـ تا اواخر قرن نهم، 12 نسخه، ترقیمه دارد. در این تحقیق، اجزایِ مختلفِ این ترقیمهها اعم از زبانِ ترقیمه، تاریخِ کتابت، نامِ کاتب و... مورد بررسی قرار گرفته است. یکی از مهمترین کارهایی که در زمینة نسخهشناسی بایسته است، ارائة تصاویر ترقیمهها به مخاطبان است؛ هرچند این مسأله در فهرستنگاری نسخ خطّی تا به امروز رعایت نشده است. در این پژوهش پس از بررسی دقیق اجزای مختلف ترقیمهها به نکاتی دست یافتیم که پیش از این مغفول مانده بود؛ از آن میان میتوان به ترقیمة نسخة قرهحصار اشاره کرد که اختلافهایی در خواندن تاریخ این ترقیمه وجود داشت؛ امّا به کمک شواهد درونی و بیرونی تاریخ صحیح ترقیمه استخراج شد و از این طریق قدیمیترین نسخة ترقیمهدار، مشخص و معرفی گردید.
<strong> </strong>https://jpll.ui.ac.ir/article_16433_805521ec09662a0f109699c6cca0e8b4.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823The Concept of Faith and its Relation with Religious Experience in the Thought of Molavi in Mathnaviمفهوم شناسی ایمان و پیوند آن با تجربه دینی در اندیشه مولوی در مثنوی537616434FAمحمدرضاحاجی اسماعیلیدانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهانمهدیمطیعاستادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهانپیمانکمالونددانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشانJournal Article20160614Faith is one of the stages of man’s knowledge whose perfection requires strengthening of some factors as well as knowing and preventing some obstacles. In the light of Islamic ideology and depth of their internal contemplation, mystics pay special attention to this issue. In their view, faith is a verification manifested in epistemological, emotional and experiential planes of man and, due to this, they consider a high position for emotions and experience in religions and faith. Molavi is one of the most prominent mystics in the field of Islamic and mystical thought who has discussed the nature of faith and its relation to religious experience in his works like <em>Mathanvi</em> which is a pedagogical work full of Islamic knowledge, verses, hadiths, mystical thoughts and humane emotions. Based on the context of discourse, he has considered the concept of faith and proposed his especial inferences. For instance, he considers faith as a dubious issue which has different stages, and faith is not literal and exoteric but it is the researchable and esoteric faith which is of value. By discussing the concept of faith in epistemological, emotional and practical domains, this article aims to investigate the relation of faith to religious experience in Molavi’s view.
ایمان از مراتب معرفتی بشر است که برای کمال بخشی به آن، افزون بر نیاز به تقویت پارهای عوامل، شناخت و جلوگیری از برخی موانع نیز ضروری است. عرفا در پرتو جهان بینی اسلامی و ژرفای تأمّلات درونی خویش، نگاه خاصی به این پدیده دارند. ازمنظر عرفا ایمان، تصدیقی است که در ساحت معرفتی، عاطفی و تجربی انسان نمود پیدا میکند و همین موجب شده که در باور ایشان عواطف و تجربه دارای جایگاه رفیعی در دین و ایمان ورزی باشد. مولوی یکی از شاخصترین عارفان تجربت اندیش در حوزة تفکّر اسلامی و عرفانی است که در آثار وی؛ از جمله مثنوی که اثری تعلیمی و مشحون از معارف اسلامی و آیات و روایات و افکار عرفانی و عواطف انسانی است، از ماهیت ایمان و ارتباط آن تجربة دینی سخن رفته است. مولانا به اقتضای کلام از زاویههای مختلف، به بررسی مفهوم ایمان پرداخته و استنباطهای خاص خود را دارد؛ از جمله اینکه ایمان امری تشکیکی و دارای مراتب متفاوت است و ایمان تنها ظاهری و لفظی نیست؛ بلکه این ایمان تحقیقی و باطنی است که دارای ارزش می باشد. این مقاله برآن است تا با مفهوم شناسی ایمان در سه حوزة معرفتی،عاطفی وعملی ارتباط ایمان با تجربة دینی را از نگاه مولوی بررسی نماید.https://jpll.ui.ac.ir/article_16434_f2bea5a2458cc0da5ef046a243100bd5.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823A Study of Manuscripts of Sharh-e Shatahiat and the Necessity of its re-Correctionبررسی نسخههای خطی شرح شطحیات و ضرورت تصحیح دوباره آن7710416435FAمریمحسینیدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزّهرا (سالهامرستاددانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیJournal Article20160614<em>Sharh-e Shatahiat</em> has been written by Shiekh Ruzbahan Baqli Shirazi, one of the great mystics of sixth century (A.H). The title of this book implies that it is about Shatahiat, that is, the strange and exotic sayings of mystics. Henri Corbin, the famous French orientalist, corrected this work for the first time in 1344. The manuscripts he used for such correction are: 1) manuscripts of Shahid Ali library (Istanbul), 2) manuscripts of Mulla Murad library (Istanbul), 3) manuscripts of Manteq al-Asrar Bebayan al-Anwar (Astan-e Quds library) and 4) Hallaj Divan published by Massignon.
The valuable attempt of Corbin to introduce this literary-mystical text to researchers is praiseworthy but, unfortunately, due to various reasons such as many mistakes of scribes in the first two copies, and also the difficult and complicated language of Ruzbahan, some mistakes are seen in this correction which make the reading of the text difficult. Moreover, the book has been published without annotations and table of content. Although another authentic manuscript of this book was not found during extensive searches and after passing half a century of the text’s correction, the more precise reading of available manuscripts, use of books which have mentioned some parts of <em>Sharh-e Shatahiat </em>text and also adding proper annotations and indices can all contribute to a good and trimmed correction of the book.
کتاب شرح شطحیات اثر شیخ روزبهان بقلی شیرازی، از عارفان بزرگ قرن ششم هجری، است. از عنوان کتاب برمیآید که موضوع آن دربارة شطحیات، سخنان شگفت و غریب عارفان است. هانری کربن، شرق شناس مشهور فرانسوی در سال 1344 هجری برای نخستین بار این کتاب را تصحیح کرد. نسخههایی که وی برای تصحیح متن از آنها استفاده کرده عبارتند از: 1ـ نسخه کتابخانه شهید علی (استانبول) 2ـ نسخه کتابخانه ملا مراد (استانبول) 3ـ نسخه منطق الاسرار ببیان الانوار (کتابخانه آستان قدس) 4ـ دیوان حلاج چاپ ماسینیون. تلاش ارزشمند و والای کربن در شناساندن این متن ادبیـ عرفانی به دوستداران و پژوهشگران، در خور ستایش است امّا متاسّفانه به دلایل فراوان از جمله اشتباهات عدیدة کاتبان دو نسخة نخست، همچنین زبان دشوار و بیان پیچیده روزبهان، اشتباهاتی در تصحیح روی داده که خوانش متن را با مشکل مواجه ساخته است. بعلاوه، کتاب بدون تعلیقات و فهرست مطالب به چاپ رسیده است. هر چند طی جستجوهای گسترده و پس از گذشت حدود نیم قرن از تصحیح متن، متأسفانه نسخة معتبر دیگری از این کتاب یافت نشد امّا خوانش دقیقتر نسخههای موجود، استفاده از نسخهها و کتابهایی که از متن شرح شطحیات را آوردهاند، همچنین افزودن تعلیقات و فهرستهای مناسب، به تصحیح پیراسته و شایسته کتاب کمک خواهد کرد. https://jpll.ui.ac.ir/article_16435_d6137b44656e21e7f26cc2697a1526e5.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823The Study of Sage Archetype in Suhrewardiâs Risalehsبررسی وتحلیل کهنالگوی پیر فرزانه در رسالههای سهروردی10513416436FAمحمدطاهریدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلیفریبارضاییکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سیناحمیدآقاجانیکارشناس ارشد زبان و ادبیات دانشگاه بوعلی سیناJournal Article20160614<strong> </strong>Archetypal criticism which is based on psychological criticism investigates the archetypes of a work and shows how the mind of writer or poet embodies them symbolically. Pir-e Farzane (the Sage) is one of the most important archetypes whose function is to lead spiritually the archetype of “hero”. In Sufism, Pir-e Tariqat represents such archetype that, by guiding the Wayfarer (the hero of Tariqat) in all difficult stages of Progression, leads him stage-by-stage in this path and brings him to the final destination by spiritual education and correcting carnal disfunctions. The mystical works of Sheikh Shahab al-Din Suhrewardi are not an exception in this regard and presence of the Sage in the symbolic form of a theologian in some allegorical tales like <em>Aql-e Surkh, Avaz-e Par-e Jebreil</em> and <em>Risaleh al-Teyr</em> is the main element of his teachings. In his works, the character of Sage is introduced with expressions such as First Son of Creation, the Lighted White and Red-Faced Old Man, and symbolic worlds like Plain of Knowledge, Qaf Mountain and World of Ideas are considered as the geography of his presence. He is the master of Wayfarer in spiritual Journey from Earth to Heaven and helps him in the difficulties of such Progression. The most important feature of Sage archetype in the works of Suhrewardi is his charismatic character which attracts the Wayfarer by his spiritual attraction and makes him step in the Valley of Progression and dissolves the darknesses of the path in the light of Knowledge which is a feature of Illumination School.نقد کهنالگویی که مبتنی بر نقد روانشناختی است، به مطالعه و بررسی کهنالگوهای یک اثر میپردازد و نشان میدهد که چگونه ذهن شاعر یا نویسنده آنها را به شیوة نمادین متجلّی ساخته است. «پیر فرزانه» یکی از مهمترین کهنالگوها در ادبیات است که خویشکاری هدایت معنوی کهنالگوی «قهرمان» را برعهده دارد. در قاموس تصوّف، این کهنالگو در سیمای پیر طریقت جلوهگر میشود که با راهنمایی و ارشاد سالک ( قهرمان وادی طریقت) در تمامی مراحل دشوار سیر و سلوک، وی را گام به گام در این طریق پیش میبرد و با تربیت معنوی و اصلاح معایب نفسانی، او را به سرمنزل مقصود میرساند. آثار عرفانی شیخ شهابالدین سهروردی نیز از این قاعده مستثنی نیست و حضور و نقشآفرینی پیر فرزانه در قالب نمادین حکیمی متألّه در حکایاتی تمثیلی همچون: عقل سرخ، آواز پر جبرئیل و رسالهالطیر، رکن اصلی آموزههای شیخ اشراق را تشکیل میدهد. در این آثار، از شخصیت پیر با تعبیراتی چون نخست فرزند آفرینش، سپید نورانی و دیرینه سالِ سرخ روی یاد شده و جغرافیای حضور او عوالمی رمزی چون صحرای معرفت، کوه قاف و عالم مثال معرفی شده است. او مرشد سالک در جریان سفر معنوی از خاک تا افلاک و دستگیر او در مهالک طریق دشوار این سیر و سلوک است. مهمترین ویژگی کهنالگوی پیر فرزانه در آثار سهروردی شخصیت فرهمند اوست که با جاذبة روحانی خویش، سالک را مجذوب خود میکند و او را وا میدارد که پای در وادی سلوک نهد و با نورانیتی که شاخصة مکتب اشراق است، ظلمات طریق را در روشنای شناخت و معرفت، مستحیل سازد.<br /><strong> </strong>https://jpll.ui.ac.ir/article_16436_2f4b31e6a7c529baad0b309638dfe4d9.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823The Opposition of Shams and Molaviâs Views about Hallajتقابل آرای شمس و مولوی در باب حلّاج13515616437FAفاطمهمحمدی عسکرآبادیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزدمهدیملک ثابتدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزدJournal Article20160614The deep and all-encompassing influence of Shams Tabrizi on Molavi is so obvious that a number of famous Molavi researchers consider his works as a reflection of Shams ideas and mention <em>Mathnavi</em> as a commentary of Shams’ <em>An’am</em>. Molavi’s spiritual revolution and the impact of Shams’ teachings on his thoughts in mystical, philosophical and theological grounds have been proved. However, in some rare instances, a diversity of opinions is seen between these well-known Sage and Disciple which has not been discussed by researchers yet. One of such instances is their different views about Hallaj character who is one of the most pivotal characters in Islamic mysticism.
In this research, first, the views of Shams Tabrizi about Hallaj, which exist here and there in his essays, are gathered and classified. Then, they are compared with Molana’s views in different works and it is shown that there is fundamental diversity of opinions between them about Hallaj, his character and position which deserve reflection in the field of Islamic mysticism. For example, Shams criticizes Hallaj’s saying Ana al-Haq (I am the Truth) and thinks that he did not reach high stages of Progression and connection to God, not understand the World of Spirit completely, was incomplete in Intoxication and his words connote egoism. Meanwhile, Molana, the obvious disciple of Shams, has defended Hallaj’s character and thinks that he has reached the stage of Fana fi Allah and connection to God, and his Ana al-Haq does not connote egoism but is a great humbleness before God. Moreover, in various works, Molana tries to interpret and justify Hallaj’s saying Ana al-Haq and considers it as a symbol of divine symbols, whereas Shams considers it as an explicit saying which has no interpretation. Besides stating and exploring such diversity of opinions, this article tries to find a proper answer for it.تأثیر عمیق و همه جانبة شمس تبریزی بر وجود مولوی بر هیچ کس پوشیده نیست تا آنجا که تعدادی از مولوی پژوهانِ بنام، آثار مولوی را انعکاسی از اندیشههای شمس دانستهاند و مثنوی مولوی را شرحی از انعام شمس خواندهاند. انقلاب روحی پدید آمده در مولوی و تأثیر آموزههای شمس در تفکّرات او در زمینههای عرفانی، فلسفی، کلامی و... به اثبات رسیده است. با وجود این، در مواردی بسیار نادر، اختلافاتی میان آراء این پیر و مرید پرآوازه دیده میشود که تاکنون از دیدگاه محقّقان پوشیده مانده است. یکی از این موارد، اختلاف دیدگاههای آنها دربارة شخصیت حلّاج است که از محوریترین شخصیتهای عرفان اسلامی به شمار میرود. در پژوهش حاضر، ابتدا دیدگاههای شمس تبریزی دربارة حلّاج را که به صورت بسیار پراکنده در مقالات او وجود دارند، گردآوری و طبقه بندی کردهایم. سپس، آنها را با آراء مولوی در آثار مختلف او مقایسه نموده، نشان دادهایم که اختلاف نظرهای اساسی میان آرای شمس و مولوی در مورد حلّاج، شخصیت و جایگاه او وجود دارد که در حوزة عرفان اسلامی بسیار قابل تأمل است. به عنوان نمونه شمس در سخنان خود اناالحق گویی حلّاج را مورد انتقاد قرار داده و معتقد است که حلّاج هنوز به مراتب عالی سلوک و اتصال به حق دست نیافته، عالم روح را بتمامی درک نکرده، در سکر ناتمام بوده و سخنانش بوی انانیت میدهد. این در حالی است که مولوی، مرید بلامنازع شمس، به دفاع از شخصیت حلّاج پرداخته و بر این باور است که او به مقام فنای فی الله و اتصال به حق رسیده است و انالحق او نه تنها ناشی از انانیت نبوده؛ بلکه تواضعی بزرگ در برابر حق محسوب میشود. علاوه بر این، مولوی در آثار مختلف خود، در صدد تأویل و توجیه اناالحق گویی حلّاج بوده و آن را رمزی از رموز الهی میداند، در حالی که شمس، آن را سخنی رسوا و بی تأویل نامیده است. در این مقاله بر آنیم تا علاوه بر بیان و بررسی این اختلاف دیدگاهها، پاسخی مناسب برای این اختلاف نظر میان شمس و مولوی بیابیم.
https://jpll.ui.ac.ir/article_16437_2cc9aebd175d9ebd15d56991180188c9.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP7120130823The Role of Reading and Listening to the Quran in Journey and Progression (In mystical texts of Persian literature till the end of sixth century)نقش قرائت و استماع قرآن در سیر و سلوک (در متون عرفانی زبان فارسی تا پایان قرن ششم هجری)15717616438FAتقیاجیهاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهاناحسانرئیسیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی ادبیات عرفانی دانشگاه اصفهانJournal Article20160614Mystics have always paid attention to the Quran as the original and unique source of Islamic mysticism and founded all the stages and stations of Progression on it. In spite of this obvious issue that life, thinking and Perfection process of mystics are all based on the Quran, for explaining the attitude of mystics to the Quran it is necessary to study and analyze exactly their views and sayings about it.
An important point in mystical texts is that mystics often use the Quran as allegory and testimony to increase the efficacy of their discourse. Consequently, a number of verses have been turned into famous sayings of Khaneqah. Moreover, in mystics’ view, reading and listening to the Quran is very important in mystical Journey and Progression. Such reading and listening has a significant role in various stages of Progression and especially in mystical stations and states like repentance, devoutness, nearness, awe, intimacy, contemplation and certainty. Also, they consider reading and contemplating on verses of the Quran as very important. Accordingly, the Wayfarer can pass the obstacles of the Path and reach the goal by using these two. Studying and analyzing the significant mystical texts of Persian language till the end of sixth century (A.H), this article aims to explain the status of reading and listening to the Quran in the Journey and Progression.
عرفا همواره به قرآن به عنوان سرچشمة اصیل و ناب عرفان اسلامی توجه داشتهاند و بنای تمام مراحل و منازل سلوک را بر آن استوار کردهاند. علی رغم وضوح این موضوع که بنیاد زندگی، تفکّر و سیر استکمالی عرفا بر قرآن استوار است؛ اما برای تبیین نحوۀ نگرش عرفا به قرآن لازم است که دیدگاهها و اقوال عرفا در باب قرآن بدقت بررسی و تحلیل شود. یکی از نکات مهم در متون عرفانی، توجه ویژۀ عرفا به تمثیل و استشهاد به آیات قرآن کریم برای اثر بخشی بیشتر کلام است. این موضوع سبب شده است که بعضی از این آیات به مشهورات خانقاهی تبدیل شود. علاوه بر آن از نظر عارفان، قرائت و سماع قرآن اهمیت بسزایی در سیر و سلوک عرفانی دارد. قرائت و سماع قرآن در مراحل مختلف سلوک و بویژه در طی مقامات و احوال عرفانی نقش پررنگی دارد. براین اساس سالک بوسیلة این دو میتواند از عقبههای طریقت عبور کرده و به مقصود دست پیدا کند. این پژوهش بر آن است که با بررسی و تحلیل متون مهم عرفانی، جایگاه قرائت و سماع قرآن را در سیر و سلوک تبیین کند.
https://jpll.ui.ac.ir/article_16438_4ffa7ea51d952d0b671dad764c0ba301.pdf