انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220A Study of the Urban Environment and its Elements in Children and Adolescents’ Storiesبـررسی محیـط شهـری و عنـاصر آن در داستـان‌های کـودک و نـوجوان از سـال 1360 تـا 1369 هجری شمسی13016399FAکاووسحسن لیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراززهراپیرصوفی املشیکارشناسارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیرازJournal Article20160614This essay's purpose is to study the aspect of the city and its characteristics in the children and adolescents’ stories in the 1360s. Therefore, the content of 335 stories for children and adolescents, which were written by 40 eminent writers and have been published for the first time in the 1360s, have been studied from quantitative and qualitative points of view.
The results of this study prove that the city, as the principal environment in 195 stories and a part of the environment in other 21 stories (all in all 64 percent), is the first environment in the children and adolescents’ stories. The presented aspect of the city and its habitants has been limited to describe a number of determined elements and the life of special classes of the society (poor classes). So, most of the stories present the repeated stereotype places, environmental elements and limited personages. The authors ignore the life of other addressees, who are not few. This case has been under the influence of the political, economical and social atmosphere dominating the society in the 1360s and also the life of the authors and the tendency of a number of the writers to create realistic stories and also to defend the deprived classes of the society.هدف از این مقاله بررسی سیمای شهر و ویژگی‌های آن در داستانهای کودک و نوجوان دهه شصت است. به این منظور محتوای 335 داستان کودک و نوجوان، از 40 نویسنده برجسته که برای نخستین بار در سال‌های 1360 تا 1369 انتشار یافته‌اند، به شیوه کمّی و کیفی بررسی شد. نتایج این بررسی نشان داد که شهر به عنوان محیط اصلی 195 داستان و بخشی از محیط 21 اثر دیگر، در مجموع با 64 درصد، محیط غالبِ داستانهای کودک و نوجوان دهه شصت است. سیمایی که از شهر و شهرنشینان در داستانهای دهه شصت ارائه شده، به توصیف عناصری معیّن و زندگی طبقاتی خاص از جامعه سطوح کم‌درآمد و فقیر، محدود شده است. از این رو، در بیشتر داستان‌ها، مکان‌ها، عناصر محیطی و شخصیت‌هایی محدود و کلیشه‌ای به تصویر کشیده شده است و زندگی بخشی دیگر از مخاطبان که اندک هم نیستند، نادیده گرفته شده است. این موضوع از عوامل گوناگون مانند فضای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حاکم بر جامعه در دهه‌های پنجاه و شصت، شرایط زندگی خالقان آثار، گرایش بسیار نویسندگان به خلق داستانهای واقع‌گرا و هم‌چنین دفاع آنان از طبقات محروم جامعه تأثیر پذیرفته است.https://jpll.ui.ac.ir/article_16399_ac35dffe7767dc1e9ac04a92d75210bf.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220From Logocentrism to Classic Hermeneutic with
Contemplation on Nasser Khosrow’s Proseازکلام محوری تا هرمنوتیک کلاسیک با تامّلی بر آثار منثور ناصر خسرو316416400FAمحمدغلامرضاییاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتیاحمدخاتمیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتیفرزادبالودانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20160614The philosophical-intellectual tradition since Plato and Aristotle and even before that till 20<sup>th</sup> century and in thoughts and ideas of Ferdinand de Saussure, the Swiss linguist, has preferred speech to writing under the influence of a binary approach. In this view, complete transference of meaning through speech was possible, while writing was considered as a branch of and substitute for speech.
Naturally, such logocentric approach prepared the context for classic hermeneutic, where understanding the writer’s intentions was considered as the purpose of interpretation. A brief look at Islamic-Persian culture and history shows that the same view is prevalent in the discourse of classic literature.
Nasser Khosrow is among those who have such a view. On the one hand, he defends logocentrism by using such titles as name, discourse, speech and thus claims the superiority of speech over writing and, on the other hand, by distinguishing between revelation and interpretation he considers the gaining of author’s intention as the final goal of an interpreter. This article tries to explain such a claim in detail.سنّت فکری – فلسفی غرب از افلاطون و ارسطو و حتی پیش تر از آن، تا قرن بیستم و در اندیشه و آرای فردینان دوسوسور زبانشناس سوئیسی، تحت تأثیر رویکردی دو قطبی، گفتار را بر نوشتار ترجیح می‌داده است. در این نگره، انتقال کامل معنا از طریق «گفتار» امکان پذیر می‌نمود؛ حال آن که نوشتار تنها فرع و جانشین گفتار قلمداد می‌شد. بطور طبیعی، چنین رهیافت کلام محورانه‌ای، سرانجام عرصه را برای هرمنوتیک کلاسیک فراهم می‌کرد. آن جا که دغدغه وصول به نبّت مولّف، هدف تفسیری عنوان می‌شد. با نگاهی گذرا به تاریخ و فرهنگ ایرانی- اسلامی، می‌توان مدّعی شد،که با چنین تجربه وتلقّی‌ای مشابه ،در گفتمان اندیشگی زبان و ادب کلاسیک مواجه هستیم. چنان که بطور خاص، ناصرخسرو این مهم را سامان بخشیده است. وی از یکسو با تمهید مقدمات نظری و در قالب عناوینی چون «نام و نامدار»، «نطق و قول و کلام» و «قول و کتابت»، به دفاع ازکلام محوری می‌پردازد و سرانجام به برتری گفتار بر نوشتار رأی می‌دهد و از دیگر سو، با تفکیک میان تنزیل به عنوان ظاهر کتاب و شریعت و تاویل به مثابه باطن و روح آن، حصول به نیّت مؤلّف را ،هدف غایی مؤوّل معرفی می نماید، این مقال طرح و شرح مبسوط این مدّعا خواهد بود.https://jpll.ui.ac.ir/article_16400_eb9beabe845306276fb5126d3f9acf62.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220Themes of Movement in Shahnamehمضامین حرکت در شاهنامه659216401FAاسماعیلشفقدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدانسمیراجهان رمضانکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدانJournal Article20160614The movement is the most basic component of epic poems. Ferdowsi has exhibited his skill to describe the states and feelings of characters of Shahnameh by using words, rhythm, the elements of movement and related images in different epic and lyric positions and scenes.
In Shahnameh, time and place are often mental and internal, instead of being real. The movement is also dependent on the conditions. The words and verbs used for expressing movement, especially in the battle scenes, are often mobile and dynamic.
In the structure of this type of words, letters are used which suggest intensity and rigidity of movement in the reader, as opposed the words used in lyric scenes which suggest soft and fine mental states. Imagery and fictional elements such as plot, depiction etc also participate in creating dynamism and inertia of characters’ actions in various situations. However, the dynamism of language in Shahnameh is mainly due to epic tone which does not change even in emotional situations. Sometimes, the internal meaning of the words explains the external movements; for example, “dragon” whose kinetic and twisted states express the twisted movement of spear and sword.حرکت از اساسی‌ترین مؤلّفه‌های شعر حماسی است. فردوسی در شاهنامه با استفاده بجا از کلمات، وزن، عناصر حرکتی و تصاویر گوناگون مرتبط با حرکت مهارت خود را در توصیف حالات و عواطف شخصیت‌های شاهنامه در موقعیت‌ها و صحنه‌های مختلف رزمی- حماسی و بزمی- غنایی به نمایش گذاشته است. زمان و مکان در شاهنامه اغلب ذهنی و درونی است تا واقعی و کمّی و طبعاً حرکت نیز تابع این شرایط است. واژگان و افعالی که در بیان حرکات؛ بخصوص در صحنه های نبرد به کار رفته است، اغلب پویا و متحرّک هستند. در ساختمان این نوع کلمات از واج هایی که شدّت و صلابت را القا می‌کند، استفاده شده است تا جنبش و حرکت را بیشتر به مخاطب منتقل کند. برعکس، واژه‌هایی که در صحنه های بزمی و عاطفی به کار رفته انتقال دهنده حالات نرم و لطیف روحی است. صور خیال و عناصر داستانی همچون طرح، نقشه، توصیف و... نیز در ایجاد پویایی یا ایستایی حرکات و اعمال شخصیّت‌ها در موقعیّت‌های مختلف دخیل اند. هرچند قسمت عمده‌ای از تحرّک کلام در شاهنامه مدیون لحن حماسی آن است که حتی در موقعیّت‌های عاطفی نیز تغییری نمی‌پذیرد.گاهی معانی درونی کلمات نیز حرکات بیرونی را تفسیر و توجیه می‌کنند، مانند کلمه « اژدها» که حالت جنبش و پیچ و تاب آن بیانگر حرکت پر پیچ و خم نیزه و شمشیر است.https://jpll.ui.ac.ir/article_16401_8f6bda7a112143c7ade785a4952e8be4.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220Investigation of Narrative Structure of Haft Khane Rostamبررسی و تحلیل ساختار روایی هفت خوان رستم9311816402FAعلیرضانبی لودانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قمJournal Article20160614In this study, the story of Haft Khane Rostam has been analyzed from the perspective of structuralism. Methods of analysis used in this article belong to three structuralist thinkers: Propp, Greimas and Todorov. They discuss various aspects of story and narrative. In Propp, roles and areas of practice of characters are more important. <br />Greimas proved that there are six roles in the stories. According to him, three axes can be identified in each narrative: administrative, contract, discharge. <br />Todorov focuses on understanding the structure of syntax in narratives and reduces all stories into a theorem which includes a subject and a predicate. The subject has the role of an agent and is often equivalent to a proper noun whereas the predicate consists of an adjective or a verb. <br />This story has beginning, middle and final stages and a number of roles that can be seen. <br />The six facets or actants of Greimas are subject: Rustam + object: The salvation of Kaykavoos + sender: Zal + receiver: Kaykavoos + helper: Divinity, Raxsh and Owlad + opponent: forces of evil and Divs. <br />According to Todorov, the story can be reduced to the following theorems: K is king, R is hero, D is forces of evil and Div, K is captured by D, R kills D, R frees K from the hand of D.در این پژوهش، داستان هفت خوان رستم از منظر ساختارگرایان، تحلیل و بررسی شده است. در بررسی ساختار روایت و داستان، ضمن پژوهشِ روابط حاکم میان اجزای روایت، به شناخت سازه‌های داستانی و دریافت الگوی مشترک و محدود می توان دست یافت. در این مقاله، داستان هفت خوان رستم از منظر سه تن از روایت شناسان ساختارگرا؛ یعنی پراپ، گرماس و تودوروف بررسی شده است. در روش پراپ جستجوی خویشکاری‌ها و حوزه‌های عمل اشخاص برجسته تر است. از نظر گرماس داستان‌ها دارای کنشگرهای شش‌گانه و سه زنجیره اجرایی، میثاقی و انفصالی هستند. تودوروف نیز در بررسی روایت، تمام داستان‌ها را به قضایا و جمله هایی تقلیل می دهد که شامل یک نهاد و یک گزاره است، نهاد نقش عامل را دارد و اغلب معادل یک اسم خاص است، گزاره نیز شامل یک صفت یا فعل است. هفت خوان رستم از منظر پراپ دارای مراحل آغازی، میانی و پایانی است و هفت حوزه عمل و خویشکاری‌های متعددی در آن دیده می شود؛ شش کنشگر مورد نظر گرماس عبارتند از: فرستنده: زال + فاعل: رستم+ هدف: نجات کیکاووس + یاریگر: جهان آفرین، رخش و اولاد( بعد از اسیر شدن) + رقیب: همه نیروهای شرور در هفت خوان اعم از شیر، اژدها، تشنگی، زن جادوگر، اولاد، ارژنگ دیو و دیو سپید +گیرنده: کیکاووس؛ از منظر تودوروف این داستان را به قضیه‌های زیر می‌توان تقلیل داد: Kشاه است؛ R پهلوان است؛ D دیو و نیروهای شرور است؛ K گرفتار D می شود؛ R، D را می کشد؛ R، K را از دست D نجات می‌دهد.https://jpll.ui.ac.ir/article_16402_057034de744db71fe849bd3ed98ef46c.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220Macrocosm and Microcosm in Nasser Khosrow’s Prose Worksعالم صغیر و عالم کبیر در آثار منثور ناصر خسرو11914416403FAفاطمهحیدریاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرجJournal Article20160614Philosophers have named human Microcosm (because of his special comprehensiveness) and the world Macrocosm (because of its connection- making between beings and its determined order and rule). They believe everything in the world is similar to everything in human. The origin of the theory of Macrocosm and Microcosm and the theory of organic society can be traced back to Plato; however, these origins could be traced back and detected in the attitudes of other philosophers and nations before Plato. Having specifically clear-cut views in theological issues, Abu Moin Nasser Ibn Ghobadiyani –the theosophist, the poet and the writer of the 5th century A.H. (After Hejra or departure of prophet Muhammad from Mecca)- has expressed and proved his own views utilizing terms such as Macrocosm or Jahane Mahin, Microcosm or Jahane Kehin, Macropeople and Micropeople, and in his prose works such as Jame-ul-Hekmateyn, Zad-ul-Mosaferin, Khan-ul-Ikhwan, Vajhe Din, Goshayesh va Rahayesh, he has used these terms in order to teach and disseminate his religious faith. Finally, he has considered the Microcosm as the ultimate goal of creation.فلاسفه انسان را از جهت جامعیت خاص، عالم صغیر و جهان را ار جهت ارتباط میان موجودات و نظم و قاعده معیّنش، انسان کبیر نامیده‌اند و معتقدند، نمونه‌ای از آن‌چه در عالم وجود هست، در انسان نیز هست. خاستگاه نظریه عالم کبیر(Macrocosm) و عالم صغیر(Microcosm) و نظریه اندامواری اجتماع را عمدهً در نظریات افلاطون دانسته اند؛ امّا ردپای آن را می‌توان در اندیشه‌های فلاسفه پیش از او و سایر ملل جست و جو کرد. حکیم ابومعین ناصر بن‌خسرو قبادیانی شاعر و نویسنده قرن پنجم هجری که در مباحث الهیات و حکمت عملی و نظری، نظریات دقیقی داشته با ترکیباتی چون جهان مهین و جهان کهین، مردم مهین و مردم کبیر به تبیین و اثبات اندیشه خود پرداخته و در آثار منثور خویش جامع‌الحکمتین،زادالمسافرین،خوان‌الاخوان،وجه‌دین،گشایش و رهایش، این نظریه را در تعلیم و بسط عقیدۀ ایمانی خود به کار گرفته و در نهایت عالم صغیر را هدف نهایی آفرینش دانسته است.https://jpll.ui.ac.ir/article_16403_3d561dbdb0dc9ea1d167de7fa67d9a34.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220Investigation of non-Verbal Elements in Speech Poetryبررسی عناصر غیرزبانی در شعر گفتار14517416404FAسانازرحیم بیکیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهانقدرت اللهطاهریاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20160614Speech poetry in the past two decades has expanded considerably and has led to various discussions and different claims about it. However, no impartial and independent research has been done to collect and classify views about it and proposing a scientific claim by comparing those views with poetic examples critically. By analyzing nonverbal features of speech poem in four main branches, that is, music, imagination, structure and content, the particular features of this kind of poem are explained critically. More than anything else, this kind of poem depends on language-based elements. Language in this poem is simple and, in most cases, free of the traditional aesthetic aspects and even modern experiences of contemporary poetry. Various matters that make up its content, often instead of using common methods of imagery, are depicted with sentimental tone and with simple and non-rhythmic language derived from the nature of spoken language. In speech poetry, we are facing with two trends. First we have meaningful spoken poems which have a consistent structure second we have meaning-escaping spoken poems which lack any kind of coherence. The poets of this movement claim that they are looking for literariness in popular language. It seems that they have somehow achieved what they want especially in the domains of language, rhyme and imagery.شعر گفتار در دو دهه اخیر گسترش قابل توجهی یافته و درباره آن مطالبی پراکنده و ادعاهایی متفاوت مطرح شده است. با وجود این، هنوز تحقیق بی‌طرفانه و مستقلّی درباره آن صورت نگرفته است تا با جمع‌آوری و طبقه‌بندی دیدگاه‌ها و تطبیق نقادانه آن با نمونه‌های شعری ارائه شده، بتوان سخنی علمی و مستدل بیان کرد. در این مقاله ضمن تحلیل ویژگی‌های غیر زبانی شعر گفتار در چهار حوزه اصلی ساختار، موسیقی، تخیّل و محتوا، مشخصه‌های ویژه این جریان شعری با نگاهی انتقادی تبیین خواهد شد. شعر گفتار بیش از هر چیزی متّکی بر عنصر زبان است. زبان در این شعر ساده و در بیشتر موارد عاری از جنبه‌های جمال‌شناسیک سنّتی و حتی تجربه‌های جدید شعر معاصر است. امور متنوّعی که محتوای آن را تشکیل می‌دهند، غالباً به جای بهره‌مندی از روش‌های معمول خیال‌پردازی، با لحنی عاطفی و با زبانی ساده و غیر موزون که برگرفته از طبیعت زبان محاوره است، به تصویر کشیده می‌شوند. در شعر گفتار با دو گرایش مواجه هستیم؛ نخست شعرهای گفتاری معناگراست که ساختار متشکّلی دارند؛ دیگری شعرهای گفتاری معناگریز است که در آن هر نوع انسجام کلام از بین می‌رود. شاعران این جریان شعری ادعا می‌کنند، درصدد کشف ادبیت در زبان عامیانه هستند. به نظر می‌رسد تا حدّی؛ بویژه در زمینه سه عنصر زبان، وزن و صورخیال به این مهم دست یافته‌اند.https://jpll.ui.ac.ir/article_16404_4f0bd37d59a8ebf6d64d2ca0d9fade8b.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220Local Similes in South and North Iranian Fictionتشبیهات اقلیمی در داستانهای شمال و جنوب ایران17519616405FAعلینوریاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان0009-0007-8512-3083علیقره خانیکارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستانJournal Article20160614Nature, climate and ecological, social and cultural conditions of each writer or poet’s place of living are the main origins of the imagery in his (or her) work and no poet or writer can take himself completely far from their influences. On the basis of this, climate has been considered more or less by most rhetoricians and they have emphasized it for the correct analysis and interpretation of a literary work. Also authentic literary works can be studied in this regard and a brief look at outstanding literary works shows that the purest images in poetry and even prose genres are those originated from and inspired by poet or writer’s climate and environment of living. Simile is one of the main kinds of imagery and somehow can be considered as the base of rhetoric which is used for distinguishing literature from non-literature. Generally speaking, other kinds of imagery are based on and influenced by it. Like other kinds of imagery, and in some respects more than them, simile is affected by climate so that in literary text analysis we face a plenty of similes which can be named as natural similes due to their tenor and vehicle. In this article, after some descriptions of regional and local literature, local fiction and local simile, types of local simile in regional fictions are studied and compared.طبیعت، اقلیم و شرایط زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی محل زندگی هر شاعر و نویسنده، خاستگاه اصلی صور خیال خلق شده و به کار رفته در سخن اوست و هیچ شاعر و نویسنده‌ای نمی‌تواند خود را کاملاً از تأثیر آن دور نگه‌دارد؛ براین اساس، گذشته از این‌که اقلیم، کم و بیش مورد توجه بیشینه بلاغیون قرار گرفته و در بررسی، فهم و تفسیر درست سخن ادبی بر آن تأکید شده است، متون معتبر ادبی نیز از این حیث قابل تأمّل‌اند و با نگاهی به آثار برجسته ادبی می توان بر این نکته صحّه گذاشت که ناب‌ترین صور خیال در شعر و حتی گونه‌های منثور سخن ادبی، انواعی بوده‌اند که از بوم و اقلیم و محیط زندگی شاعر و نویسنده الهام گرفته و برخاسته‌اند. تشبیه یکی از انواع اصلی صور خیال است و می توان به اعتباری، آن را اساس بلاغت و وجه تمایز ادبیات از غیر ادبیات دانست و با نظری کلّی، دیگر صورتهای خیالی را مبتنی بر آن و متأثّر از آن به حساب آورد. تشبیه نیز مانند دیگر صورتهای خیالی و بلکه از جهاتی بیش از آنها تحت تأثیر اقلیم قرار می‌گیرد؛ چنانکه در بررسی متون ادبی به تشبیهات فراوانی برمی‌خوریم که می‌توان با توجه به مشبّه‌به و وجه‌شبه اخذ شده از آن، آنها را تشبیهات اقلیمی نامید. در این مقاله، پس از توضیحاتی درخصوص ادبیات اقلیمی، داستان اقلیمی و تشبیه اقلیمی، گونه‌های تشبیه اقلیمی در برخی داستان های اقلیمیِ نویسندگان شمال و جنوب بررسی و مقایسه شده است.https://jpll.ui.ac.ir/article_16405_e6548594261ae1cbfe2c21bb0d6bbf37.pdfانجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانپژوهشهای ادب عرفانیHTTPS://JP5420120220Contemplation on Reading and Meaning of a Verse of Shahnamehتأمّل در قرائت و معنی بیتی از شاهنامه19724116406FAفریدهوجدانیاستادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زنجانJournal Article20160614This essay tries to explain in detail the reasons for the preference of one reading of the 6th verse of introduction of Shahnameh which is about "praise of wisdom" over other readings. In order to achieve this goal, first, expressions like imprudent (kamkherad), unwise, and wise are explained as they are necessary for explaining the expression "dark wisdom" second, the essay explains the concepts "dark wisdom" and "enlightened soul", and makes it clear that if some other verses of Shahnameh talk about enlightedness of soul, wisdom is also mentioned as soul. It also shows that according to the mental atmosphere of Shahnameh companionship of "dark wisdom" with "enlightened soul" is not possible. The reason is that, on the one hand, knowledge and intelligence are introduced as the causes of enlightedness of wisdom and soul and, on the other hand, wisdom causes soul to benefit from knowledge. Thus enlightening knowledge cannot just enlighten soul but not wisdom, which is the medium of soul`s luminosity and brightness. <br />At the same time, in Shahnameh happiness and soul enlightedness are always together. It means that, according to this work, unhappiness cannot be in fellowship with soul enlightedness. So the reading in which the word "mard" is pronounced as /mard/ and not /marde/ is preferred, as this way of reading conveys that when wisdom is dark, man can neither have enlightened soul nor be happy.این مقاله بر آن است تا با تأمّل در قرائت های رایج از بیت
<strong>خرد تیره و مرد روشن روان</strong><strong><br /> <br /> </strong>
<strong> </strong>
<strong>نباشد همی شادمان یک زمان</strong><strong><br /> </strong><strong> (فردوسی، 1386: 1/4)</strong>
<strong> </strong>
دلایل ترجیح قرائتی را بر قرائت های دیگر بتفصیل باز نماید. بدین منظور ابتدا مفهوم تعبیراتی چون کم خرد، بی‌خرد و پرخرد را که بنا به ضرورت در شرح مفهوم «خردِ تیره» بدان‌ها نیازمند است، بازمی‌گوید و سپس به بیان مفهوم «خردِ تیره» و «روانِ روشن» می‌پردازد و معلوم می‌کند که در دیگر ابیات شاهنامه، اگر از روشنی روان سخن رفته است، خرد نیز از فروغی نظیر آن بهره‌مند بوده است. هم‌چنین نشان می‌دهد که پذیرش تیرگی خرد با وجود روشنی روان با فضای فکری حاکم بر شاهنامه هم‌خوانی ندارد؛ زیرا در این مجموعه از یک سو دانش و آگاهی سبب روشنی خرد و جان معرفی می‌شود و از دیگر سو جان به واسطة خرد از نور دانش بهره می‌گیرد، پس دانشی که روشنگر است، نمی‌تواند روان را برافروزد؛ اما خرد را که واسطة رخشندگی جان است، از پرتو خویش محروم دارد. در عین حال شاهنامه شادمانی را قرین روشن روانی می داند؛ یعنی جمع میان ناشادی و روشن روانی با داده‌های این اثر سازگار نمی‌آید، بنابراین قرائتی که مرد را ساکن می داند و این مفهوم را القا می‌کند که وقتی خرد تیره است، آدمی نه تنها روشن روان؛ بلکه شادمان نیز نخواهد بود، ترجیح مییابد.https://jpll.ui.ac.ir/article_16406_27082401965dc25b0287090e3a237ffb.pdf