انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 14 2 2020 09 22 The structure, characteristics and functions of the "Tabaqat alsufia" genre (Emphasizing the Tabaqat alsufia of Solami and Khajeh Abdullah Ansari) ساختار، ویژگی‏‏ها و کارکردهای ژانر طبقات‏‏‏‏الصوفیه با تأکید بر طبقات‏الصوفیة سُلمی و خواجه عبدالله انصاری 19 38 25152 10.22108/jpll.2020.124358.1520 FA مهدی نیک منش دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران‏ فائزه واعظ زاده دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 2020 08 09 The collection of the precious heritage of mystical literature, despite the variety of themes and subjects, falls into the general category of interpretive texts, educational works, and biographies. Although these works have thematically followed their non-mystical examples, the style of Sufism in entering these categories has always been special. The present study seeks to identify a part of the collection of mystical memoirs entitled  <em>Tabaqat Alsufia</em> and to explain the genre position of these works. Investigating the historical course of ‘class writing’ and especially <em>Tabaqat Alsufia</em> and case evaluation of existing samples shows that the two works of <em>Tabaqat Alsufia</em> by Abu Abdul Rahman Solami Neyshabouri and <em>Tabaqat Alsufia</em> by Khajeh Abdullah Ansari can be considered as the most complete and best examples in the literary-mystical genre. Also, a brief comparison of  <em>Tabaqat Alsufia</em> with different genres of historiography and mystical memoirs and the study of the characteristics of superior examples show that although the aspect of recording events of  <em>Tabaqat Alsufia</em> is attributed to historiography, it is also attributed to the biography. Also, the biography feature links people to the autobiography, but the special structure of  <em>Tabaqat Alsufia</em> and the mission of classifying the mystical periods along with the various functions of this particular species, such as Sufi guidance and education, transmission of social and cultural values and beliefs of different periods, the expression of social and sectarian customs and traditions have been more important than the recording of events and biographies. Such features are so obvious and special that they introduce  <em>Tabaqat Alsufia</em> as an independent genre in the field of mystical literature. مجموعه میراث گران‏بهای ادبیات عرفانی را، با وجود تنوع مضامین و موضوعات، می‏توان در دسته‏بندی کلیِ متون تفسیری و آثار تعلیمی و شرح‏حال‏نویسی طبقه‏بندی کرد. این آثار ازنظر موضوعی همپای نمونه‏های غیرعرفانی خود حرکت کرده است؛ اما شیوه و سبک صوفیه در ورود به این موضوعات همواره ویژة خود بوده است. این پژوهش برای شناسایی شاخه‏ای از مجموعه تذکره‏نویسی عرفانی با عنوان متون «طبقات‏الصوفیه» و تبیین جایگاه ژانریک این آثار انجام شده است. بررسی سیر تاریخی طبقات‏نویسی و به‏ویژه طبقات‏الصوفیه‏نگاری و ارزیابی نمونه‏های موجود نشان می‏دهد که می‏توان دو اثر <em>طبقات‏الصوفیة</em> ابوعبدالرحمن سلمی نیشابوری و <em>طبقات‏الصوفیة</em> خواجه عبدالله انصاری را به‏ترتیب کامل‏ترین و بهترین نمونه‏ها در این گونة ادبی ـ عرفانی دانست. همچنین با مقایسة اجمالی طبقات‏‏الصوفیه با گونه‏های مختلف ژانر تاریخ‏نگاری و تذکره‏های عرفانی و مطالعة ویژگی‏های نمونه‏های برتر می‏توان فهمید جنبة ثبت و ضبط وقایع، طبقات‏‏الصوفیه را به تاریخ‏نگاری منسوب می‏کند و ویژگی شرح حال افراد، آن را به تذکره‏نویسی پیوند می‏دهد؛ اما ساختار ویژة طبقات‏‏الصوفیه و رسالت طبقه‏بندی دوره‏های عرفانی به همراه کارکردهای متعددِ این گونة خاص ـ مانند ارشاد و تعلیم صوفیه، انتقال ارزش‏ها و باورهای اجتماعی و فرهنگی دوره‏های مختلف، بیان آداب ‏و رسوم اجتماعی و فرقه‏ای و غیره ـ اهمیتی بالاتر از ثبت وقایع و شرح‏حال‏نویسی داشته است. این ویژگی‏ها به اندازه‏ای بااهمیت و خاص است که طبقات‏الصوفیه را ژانری مستقل در حوزة ادبیات عرفانی معرفی می‏کند. https://jpll.ui.ac.ir/article_25152_75258c9510313b5341498f1aa0334cf2.pdf