انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران پژوهش‌های ادب عرفانی HTTPS://JP 6 2 2012 08 22 The Myth of Jām-e Jam and Islamic-Iranian Mysticism اسطوره جام جم و عرفان اسلامی 1 24 16415 FA نصرالله امامی استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران نوشین مالگرد دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران Journal Article 2016 06 14 In the Persian literature the term “Jām” is found in various expressions such as “Jām-e Jam”, “Jām-e Jahān bin”, “Jām-e Jahān nama”, “Jām-e Giti nama” etc, which is linked with Iranian myths as well as Islamic-Iranian mysticism. In this amalgam, “Far” and “Jām” in Iranian mythology have been identified with symbols like “Morghe Vāreghan”, water, stone, bead, cup and the like. Finally, through semantic changes, it turned into a code with a number of meanings such as mystic’s heart (Dele Āref), ideal man, the Wise Self and understanding of these mystical meanings depends upon knowing mythological and ritual backgrounds of the term “Jām”. جام در ادبیات فارسی با تعابیری متنوّع مانند جام جم، جام جهان بین، جام جهان نما، جام گیتی نما و مانند آن، مفاهیم خاصی یافته است که از یک سو با اساطیر ایرانی و از سوی دیگر با عرفان ایرانی- اسلامی و ادبیات مزدیسنا در هم آمیخته و در پیوند است. در این آمیختگی «فرّ» و «جام» در اساطیر ایرانی، نمودهایی چون مرغ وارغن، آب، سنگ، مهره، پیاله و مانند آن را به خود می گیرد و سرانجام با تطوّر و تحوّل معنایی خود تبدیل به رمز واژه‌ای با مصادیقی ژرف، مانند دل عارف، انسان کامل و نفس دانا می‌شود و درک دقیق این مصادیق عرفانی در گرو شناخت ژرف پشتوانه‌های اساطیری و آیینی جام است.

https://jpll.ui.ac.ir/article_16415_217faf15a8443b48339548b75ebe6bd8.pdf